تعیین ارزش تفرج‌گاهی تنگه‌ی ‌واشی و آبشار ساواشی شهرستان فیروزکوه

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی

2 کارشناس ارشد علوم اقتصادی

چکیده

توجه به معضلات رو به رشد ناشی از بهره‌برداری بی‌رویه از طبیعت، موجب گردید تا اقتصاددانان در جهت تعیین ارزش خدمات مختلف ناشی از اکوسیستم‌های طبیعی، توجه برنامه‌ریزان کلان را به لزوم حفاظت و توسعه هر‌چه بیشتر از این مواهب خدادادی جلب کنند. از این رو، در دهه‌های اخیر، حوزه اقتصادِ اکولوژیک، شاهد افزایش فعالیت‌هایی در جهت تعیین ارزش کالاها و خدمات اکوسیستم‌های طبیعی بوده است. پژوهش حاضر، در همین راستا، به تعیین تمایل به پرداخت بازدید‌کنندگان از تنگه واشی و آبشار ساواشی شهرستان فیروزکوه و ارزش تفریحی ناشی از بهره‌مندی از آن با استفاده از روش ارزش‌گذاری مشروط و پرسش‌نامه انتخاب دوگانه دو‌بعدی، پرداخته که در طی تابستان سال 1392 انجام پذیرفت. در این پژوهش پس از انجام محاسبات، متوسط تمایل به پرداخت بازدید‌کنندگان برای استفاده تفریحی از این مکان 23/12578 ریال و متوسط ارزش تفریحی سالانه این تفرج‌گاه برابر14339182200 ریال برآورد گردید.

کلیدواژه‌ها


1.‌ مقدمه

کالاها و خدمات زیست­محیطی، نوعی از کالاهای عمومی به حساب می­آیند و به همین دلیل، نارسایی بازار و آثار منفی خارجی در این مقوله وجود دارد. به دلیل ملموس نبودن ارزش کالاها و خدمات زیست محیطی و فقدان قوانین و مقررات ویژه و عدم تعریف مالکیت برای آن، به طور آزاد و نامحدود مورد بهره­برداری قرار می‌گیرند، که نتیجه آن چیزی جز تخریب و تخلیه نخواهد بود. امروزه، ارزش­گذاری اقتصادی منابع تفریحی تفرج‌گاه­ها، به عنوان ابزار مدیریتی موثری جهت تصمیم­گیری در زمینه برنامه­ریزی طرح­های توسعه­ای مورد استفاده قرار می­گیرد. اگر چه تفاسیر متفاوتی از ارزش محیط­زیستی وجود دارد، اما اقتصاددانان بیش‌تر بر ارزش­پولی، که از طریق ترجیحات آشکار شده بیان می‌شود تاکید دارند. افزایش تقاضا برای خدمات زیست­­­محیطی به همراه تخریب و تهی شدن منابع طبیعی و زیستی، ضرورت ارزش‌گذاری این خدمات را روشن می‌نماید (شرزه­ای، 1388). به هر حال دست­یابی به مفهوم توسعه پایدار در کنار حفاظت از منابع طبیعی و محیط­زیست، نیازمند تلاش همه جانبه سازمان­ها، نهادها، مسئولان و دست­اندر­کاران مسایل توسعه و محیط­زیست و کلیه اقشار جامعه است که باید بر آن همت گماشت تا با استفاده درست و مناسب از محیط­زیست، محیطی قابل زیست را برای نسل­های آینده فراهم نماییم.

این تحقیق شامل فرضیه‌های زیر است:

-          بازدید­کنندگان این تفرج‌گاه برای خدمات تفریحی، ارزش اقتصادی واقعی اما پنهان قائلند که می­توان آن را از طریق خلق بازارهای فرضی آشکار نمود.

-          ارزش تفریحی تنگه و آبشار ساواشی غیر صفر است.

و با این فروض، اهداف زیر محقق می‌شود:

-          ارزش­گذاری تنگه و آبشار ساواشی با استفاده از روش ارزش­گذاری مشروط

-          بررسی عوامل مؤثر بر تمایل به پرداخت بازدید­کنندگان

-          افزایش آگاهی عمومی و مسئولان کشور درباره ارزش تنگه و آبشار ساواشی و جایگاه و اهمیت آن از لحاظ تفریحی، تفرجی ـ تاریخی و فرهنگی از دیدگاه بازدید­کنندگان.

مقاله حاضر در شش بخش تنظیم شده است. بعد از مقدمه، بخش ادبیات موضوع و سپس در بخش سوم روش­شناسی تحقیق ارایه شده است. بخش چهارم به برآورد و تجزیه و تحلیل مدل، بخش پنجم به ارایه نتایج و تحلیل آماری، بخش ششم خلاصه و نتیجه­گیری  و در آخر به منابع اختصاص یافته است.

 

2.‌ ادبیات موضوع

از جمله رایج‌ترین روش­های برآورد ارزش اقتصادی کالاهای زیست‌محیطی روش ارزش‌گذاری مشروط به شما می­رود. این روش نخستین بار توسط وانتراپ و سیرایسی[1] (1947) پیشنهاد گردید و دیویس[2] (1963) برای اولین بار به طور تجربی از این روش استفاده نمود  (امیرنژاد، 1385).

از مطالعات اخیر در این زمینه می­توان به مطالعه آسافو ـ آجی و تاپسوان[3] در سال 2008، با عنوان «مطالعه برای ارزش­گذاری مشروط منافع غواصی: مطالعه موردی پارک ملی دریایی موکوسیملان[4] تایلند» با به کار­گیری روش ارزش­گذاری مشروط و بر پایه نظر­­سنجی انتخاب دوگانه ساده و دوگانه دو­بعدی، اشاره کرد که به طور متوسط، تمایل به پرداخت ورودیه­ای در حدود 64/62-07/27 دلار به ازای هر نفر در سال برآورد شد و با توجه به این مساله، منافع حاصل از اجرای این طرح سالانه بین 932940 تا 2100000 دلار تخمین زده شده می­شود. آقایان جان پاور، جورج ون هاتون و کی پاتانایاک[5] نیز در سال 2011، مطالعه­ای با عنوان «ارزش­گذاری بهبود کیفیت آب در ایالات­متحده با استفاده از روش ارزش­گذاری مشروط» انجام دادند که با استفاده از 513 پرسش­نامه انجام گرفت و در آن تمایل به پرداخت افراد برای بهبود کیفیت آب 21 دلار آمریکا برآورد شد که 7/69 درصد حاضرین به پرداخت را زنان تشکیل می­دادند.

در ایران اولین بار ارزش تفریحی پارک سی­سنگان توسط یاخشکی و با استفاده از روش هزینه سفر مورد بررسی قرار داد و ارزش تفریحی سالانه آن را 8960 ریال در هر هکتار برآورد کرد. هم‌چنین ارزش تفریحی سالانه پارک ملی گلستان و منطقه پلنگ­ دره قم در جنوب­غربی این استان براساس روش هزینه سفر به ترتیب 72 دلار در هکتار و 83395 ریال در هکتار به دست آمده است. از مطالعات اخیر در این زمینه می­توان به مطالعه امامی میبدی، حمید آماده و سمن هوشمندی، در سال 1390 با عنوان «برآورد ارزش اقتصادی- تفریحی پارک پردیسان با استفاده از روش ارزش­گذاری مشروط» اشاره کرد، که متوسط تمایل ­به ­پرداخت بازدید­کنندگان از پارک پردیسان برای ارزش تفریحی پارک، در نمونه مورد بررسی، 2930 ریال برای هر بازدید و ارزش تفریحی سالانه پارک 4230920000 ریال برآورد گردید.

از موارد دیگر می­توان به مطالعه راسخی و حسینی طالعی در سال 1389 با عنوان «ارزش‌گذاری مشروط کیفیت آب آشامیدنی: یک مطالعه موردی برای پل سفید» اشاره کرد که برای بررسی عوامل موثر بر میزان تمایل به پرداخت افراد، الگوی لاجیت به روش حداکثر راست‌نمایی برآورد گردید و میانگین تمایل به پرداخت افراد 32920 ریال برای هر خانوار برای آب آشامیدنی سالم برآورد گردید.

از مهم­ترین ویژگی­ها و نوآوری­های مقاله‌ی حاضر، می­توان به موارد زیر اشاره کرد:

-          استفاده از یک پرسش­نامه دقیق روانشناسانه بدون جهت­دهی غیر منطقی بازدیدکنندگان.

-          وارد کردن متغیرهای مهم اجتماعی- اقتصادی موثر بر تمایل به پرداخت در مدل.

-          محاسبه اثرات نهایی متغیرها بر تمایل به پرداخت بازدیدکنندگان.

-          استفاده و مقایسه نتایج دو مدل لاجیت و پروبیت در تحلیل و تبیین مدل.

 

 

3.‌ روش‌شناسی

روش­های ارزش­گذاری کالاهای زیست محیطی را می­توان در دو گروه تقسیم بندی کرد:

  1. رهیافت­های ترجیح آشکار(RP)[6]: این روش میزان استفاده از رفتار افراد را در بازار واقعی یا شبیه­سازی شده به منظور استنباط ارزش یک کالا یا خدمت زیست محیطی ارایه می­کند.
  2. رهیافت­های ترجیح تعیین شده(SP)[7]: این روش به دنبال استخراج مستقیم ارزش­های زیست محیطی از پاسخ­دهندگان از طریق نظرسنجی می­باشد. که در زیر نمودار و تعریف هر یک از این دو رهیافت آورده شده است؛

 

 

نمودار 1. انواع روش­های ارزش­گذاری غیربازاری

 

       منبع: یافته­های تحقیق

 

1-3.‌ روش هزینه سفر(TCM)[8]

روش هزینه سفر ارزش خدمات زیست محیطی غیربازاری را با توجه به قیمت بازار کالاهای اقتصادی مرتبط، اندازه­گیری می­کند. این روش فرض می­کند که تمایل به پرداخت برای تفریح در یک مکان خاص می­تواند از هزینه سفر بازدیدکننده به آن مکان استخراج شود. برای استفاده از این روش، اطلاعات مربوط به تعداد بازدید­ها، مسافت سفر، هزینه سفر و سایر اطلاعات اقتصادی ـ اجتماعی جمع­آوری می­شود (قربانی و فیروز زارع، 1387).

2-3. روش قیمت­گذاری بر اساس لذت­گرایی (HPM)[9]

شیوه­ای است که در آن قیمت کالا با کمک منحنی تقاضا تعیین می­شود. روش قیمت‌گذاری کیفی می­تواند برای برآورد قیمت ضمنی ویژگی­های زیست‌محیطی منطقه به کار ­رود. قیمت کیفی در واقع قیمت ضمنی ویژگی­هایی مانند اندازه، مکان و کیفیت زیست محیطی زمین و دارایی است (قربانی و فیروز زارع ، 1387).

 

 

3-3. روش­های هزینه (EM)[10]

زمانی که اثر تغییرات زیست محیطی از طریق تغییرات در محصولات بازاری بنگاه­ها بروز نمی‌یابد، اطلاعات در مورد هزینه­های مرتبط با آن می­تواند در دست‌یابی به برآورد­های اثرات رفاهی مورد استفاده قرار گیرد.

4-3. روش انتقال منافع (BT)[11]

روش انتقال منافع برای برآورد ارزش اقتصادی خدمات اکوسیستم به وسیله انتقال اطلاعات موجود از مطالعات تکمیل شده قبلی در یک مکان و با یک مورد به کار می‌رود (هیل،[12] 2000). انتقال منافع عموماً به دلیل محدودیت­های منابع و اثر­ بخشی هزینه­ای توصیه می­شود (قربانی و فیروز زارع، 1387).

5-3. آزمون­های انتخاب[13]

از ابزارهایی رایج برای ارزش­گذاری زیست­محیطی هستند (هن لی[14] و همکاران، 2001). در این آزمون­ها از افراد خواسته می­شود به جای این که مجموعه­ای از گزینه­ها یا ویژگی­ها را رتبه­بندی یا درجه­بندی کنند، گزینه­ای را از میان آنها انتخاب نمایند. بنابراین آزمون­های انتخاب با نظریه مطلوبیت تصادفی سازگارند (آدامویز و همکاران،[15] 1994). این رهیافت به دو گروه الگوسازی انتخاب و تحلیل توأم تقسیم می­شود که تحلیل توأم برای اجتناب از مسایلی مانند ویژگی­های آماری غیر­قابل آزمون، در قالب طبقه­بندی مشروط، درجه‌بندی مشروط و مقایسه زوجی استفاده می­شود (لطیفی اسکویی، 1385). این روش با وجود سادگی­اش در معرض برخی تورش­هاست از جمله؛ تورش فرضی، راهبردی و استراتژیک، نقطه شروع، اطلاعات و تورش ابزاری (دهقانیان و فرج زاده، 1381).

 

6-3. روش ارزش­گذاری مشروط (CVM)[16]:

ارزش­گذاری مشروط، شناخته شده­ترین روش در گروه رهیافت­های مبتنی بر تقاضا است که بر تصمیمات و رفتار مصرف­کننده متکی ا­ست. از این روش برای اندازه­گیری تمایل به پرداخت افراد برای کالاها و خدمات زیست‌محیطی و مانند آنها استفاده می­شود. به عبارت دیگر، CVM تلاش می­کند تا WTP[17] افراد را تحت سناریو­های بازار فرضی معین­، تعیین نماید (لی و هان،[18] 2002). روش ارزش­گذاری مشروط در میان روش­های اندازه­گیری منافع، منحصر به فرد است و توانایی آن برای به دست آوردن اطلاعات جزیی بسیار بالاست (پوو و ویلیس،[19] 1996). مزیت جالب توجه CVM آن است که این روش را می­توان به صورت نظریه، برای ارزیابی منابع و تداوم آنچه که مردم بدان اهمیت می­دهند، حتی اگر شخصاً به دیدار آن نروند مورد استفاده قرار داد (دهقانیان و همکاران،  1374).

بررسی پژوهش­های مختلف در زمینه برآورد ارزش تفریحی مناطق جنگلی و آبشاری نشان می‌دهد که به طور معمول از روش هزینه سفر و ارزش­گذاری مشروط برای تعیین ارزش تفریحی بهره ­برده می­شود. از آنجا که آبشار ساواشی در مسیر جاده تهران ـ شمال قرار دارد، بیش‌تر بازدیدکنندگان این منطقه در حاشیه سفر خود، از این آبشار دیدن می­کنند، بنابراین در این پژوهش از روش TCM به دلیل برآورد غیر­واقعیِ ارزش تفریحی استفاده نشده است و روشCVM  برای این برآورد مورد استفاده قرار گرفته است.

7-3. بیان اصول روش ارزش­گذاری مشروط و انتخاب دوگانه­ی دوبعدی (DDC)[20]

در روش انتخاب دو­گانه فرض می­شود افراد دارای تابع مطلوبیت به شکل زیر هستند:

         (1)                                                                                               

که در آن U تابع مطلوبیت غیر­مستقیم، Y درآمد فرد و S برداری از سایر عوامل اقتصادی - اجتماعی فرد است. هر بازدید­کننده حاضر است مبلغی از درآمد خود را برای استفاده از منبع زیست­محیطی به عنوان مبلغ پیشنهادی (A) بپردازد که این استفاده باعث ایجاد مطلوبیت برای وی می­شود. میزان مطلوبیت ایجاد شده در اثر استفاده از منابع زیست­محیطی بیشتر از حالتی است که وی از منابع زیست محیطی استفاده نمی­کند که رابطه شماره (2) آن را نشان می­دهد (هانمن،[21] 1984).

                                            (2)                  

U: مطلوبیت غیر­مستقیمی است که فرد بازدید­کننده به دست می­آورد، 1: پذیرش مبلغ پیشنهادی ورودیه،  0: عدم پذیرش مبلغ پیشنهادی ورودیه،  A: مبلغ پیشنهادی ورودیه، S: سایر ویژگی­های اقتصادی- اجتماعی موثر بر ترجیحات فرد، e0 و e1 : متغیرهای تصادفی با میانگین صفر هستند که به صورت برابر و مستقل توزیع شده­اند. تفاوت ایجاد شده در مطلوبیت فرد بازدید­کننده (DU) در اثر استفاده از منبع زیست­محیطی عبارت است از (جان آسافو، سورادا تاپسوان[22]، 2008):

          (3)                                              

از آنجا که ساختار پرسش­نامه دو­گانه دو­بعدی در بررسی تمایل­به­پرداخت افراد، دارای یک متغیر ­وابسته با انتخاب دو­گانه است، جهت برآورد به مدل ­کیفی ­انتخاب نیاز داریم و به طور معمول در روش­های کیفی، از مدل­های لاجیت و پروبیت برای بررسی میزان تاثیر متغیرهای توضیحی مختلف بر میزان WTP بازدید­کنندگان برای تعیین ارزش تفریحی استفاده می­شود. در چارچوب الگوی لاجیت، احتمال (Pi) اینکه فرد بازدید­کننده یکی از پیشنهادها را بپذیرد، به صورت رابطه زیر بیان می­شود:

          (4)                                   

که در آن  تابع توزیع تجمعی با اختلاف لوجستیک استاندارد است و بعضی از متغیرهای اقتصادی ـ اجتماعی از جمله درآمد، مبلغ پیشنهادی، سن، جنسیت، اندازه خانوار و تحصیلات و ... در این تحقیق را شامل می­شود.   عرض از مبدا، b و  و  ضرایب قابل برآوردی است که پیش­بینی می­شود ،  و  باشند(جان آسافو، سورادا تاپسوان، 2008).

به طور کلی برای محاسبه مقدار تمایل به پرداخت سه روش رایج وجود دارد: روش اول معروف به متوسط تمایل به پرداخت است که از آن برای محاسبه مقدار انتظاری تمایل به پرداخت از طریق انتگرال­گیری عددی بین صفر تا بی­نهایت استفاده می­شود. روش دوم معروف به متوسط تمایل به پرداخت کلی است که برای محاسبه مقدار انتظاری تمایل به پرداخت از طریق انتگرال‌گیری عددی در محدوده منفی بی­نهایت تا مثبت بی­نهایت به کار می‌رود. روش سوم معروف به متوسط تمایل به پرداخت قسمتی است و از آن برای محاسبه­ی مقدار انتظاری تمایل به پرداخت از طریق انتگرال­گیری عددی در محدوده صفر تا پیشنهاد حداکثری استفاده می­شود. از بین این روش­ها روش سوم مناسب­تر است. زیرا این روش ثبات و سازگاری محدودیت­ها با نظریه، کارایی آماری و توانایی جمعی­سازی را دارا می­باشد. پارامترهای مدل با استفاده از روش حداکثر درست­نمایی که تنها تکنیک برای برآورد مدل لاجیت است، برآورد می­شود. سپس، مقدار انتظاری WTP به وسیله انتگرال­گیری عددی در محدوده صفر تا بالاترین پیشنهاد (A) به صورت زیر محاسبه می­شود:

 

که E(WTP) مقدار انتظاری WTP است و *α عرض از مبدا تعدیل شده بوده که به وسیله جمله اجتماعی ـ اقتصادی به جمله عرض از مبدا اصلی (α) اضافه شده است α*=(α+γY+θS).

مدل رگرسیونی جهت برآورد تمایل به پرداخت بازدید­کنندگان برای مطلوبیت زیست­محیطی تنگه و آبشار ساواشی به صورت معادله زیر می­باشد:

          (5)                                                      

که  متغیرهای توضیحی،  ضرایب متغیرهای توضیحی و n تعداد متغیرهای توضیحی می‌باشد. متغیرهای توضیحی بررسی شده در این مطالعه شامل مبلغ ورودیه پیشنهادی، درآمد، سن، وضعیت تاهل، جنسیت، سطح تحصیلات، تعداد دفعات بازدید، امکانات تفرج‌گاه، جذابیت و کیفیت طبیعی ـ تاریخی تفرج‌گاه، هزینه بازدید، مدت زمان رسیدن به تفرج‌گاه، مدت زمان اقامت در تفرج‌گاه، عضویت در سازمان زیست محیطی، میزان مطالعه در هفته و نوع وسیله نقلیه می‌باشند. به منظور برآورد ضرایب، ابتدا متغیرهای مستقل و وابسته در نرم افزار ایویوز[23] تعریف گردیده، سپس ورود اطلاعات مربوط به هر متغیر با توجه به ماهیت آن (متغیر مجازی، متغیر توضیحی) انجام گرفت.

 

 

4.‌ برآورد و تحلیل مدل

براساس نتایج به دست آمده در پیش­آزمون (بر مبنای 30 پرسش­نامه) که در هشتم شهریورماه سال 1392 انجام شد و با اعمال برخی اصلاحات در سوالات و اضافه نمودن چند پرسش دیگر، پرسش­نامه نهایی تدوین گردید. تعداد نمونه لازم برای نظر­سنجی نهایی با استفاده از فرمولِ کوکران[24] به دست ­آمد. برای افزایش دقت تخمین و اجتناب از کاهش حجم نمونه به علت حذف پرسش­نامه­های بی­ربط و غیر­دقیق، 300 پرسش­نامه طی دو هفته، در روزهای 15 و 22 شهریور ماه، از ساعت 10 صبح الی 4 بعد از ظهر، در بین بازدید­کنندگان از تنگه و آبشار ساواشی پخش شد. از بین این تعداد، 25 پرسش­نامه به دلیل ناقص بودن سوالات و عدم درک صحیح پرسش­ها، حذف گردید و تجزیه و تحلیل نهایی با 275 پرسش­نامه انجام گرفت. در طراحی پرسش­نامه نهایی (همانند پیش پرسش­نامه) دو بخش اصلی در نظر گرفته شد. در بخش اول اطلاعات اقتصادی ـ اجتماعی بازدید­کنندگان شامل؛ سن، جنسیت، وضعیت تاهل، تعداد اعضای خانواده، شغل، تحصیلات، درآمد ماهیانه، عضویت در سازمان­های حامی محیط‌زیست، تعداد دفعات بازدید از تفرج‌گاه، میزان مطالعه در طول هفته، علت بازدید از تفرج‌گاه، استفاده از وسیله نقلیه شخصی و کیفیت منطقه، مورد پرسش قرار گرفت. بخش دوم سوالات، یعنی سناریوی ایجاد بازار فرضی با پیش پرسش­نامه متفاوت بود. در پیش پرسش­نامه سوال مربوط به مبلغ تمایل به پرداخت به صورت یک سوال انتهای باز مطرح شد ولی در پرسش­نامه اصلی در قالب مشروط بیان شد. از آنجا که میانه مبالغ پیشنهادی بازدید­کنندگان به عنوان ورودیه با توجه به مقادیر عنوان شده در پیش پرسش­نامه­ها 1000 تومان بود، حد آستانه بالا مبلغ 1500 تومان و حد آستانه پایین 500 تومان تعیین گردید. در واقع سوال مربوط به مبلغ تمایل به پرداخت ورودیه به صورت زیر مطرح گردید:

«تفرج‌گاه تنگه­واشی و آبشار ساواشی فرصتی برای گذراندن اوقات فراغت و استراحت برای شما فراهم نموده است، با توجه به وضعیت فعلی تفرج‌گاه و هزینه روز­افزون نگهداری و مراقبت از تفرج‌گاه، آیا به عنوان یک بازدید­کننده، برای استفاده از تفرج‌گاه مایل به پرداخت ورودیه­ای معادل مبلغ 1000 تومان می­باشید؟»

در صورتی که پاسخ مثبت بود، از پاسخ­دهنده خواسته می­شد تا پرسش مربوط به تمایل به پرداخت ورودیه بالاتر یعنی 1500 تومان را نیز پاسخ دهد و در صورتی که پاسخ به مبلغ اولی منفی بود از پاسخ دهنده خواسته می­شد تا سوال مربوط به تمایل به پرداخت مبلغ ورودیه پایین­تر یعنی 500 تومان را پاسخ دهد.

 

5.‌ نتایج و تحلیل آماری

نتایج آماری حاصل از بررسی 275 پرسش­نامه بدست آمده در نظر­سنجی نهایی نشان داد که 7/76 درصد (211 نفر) از بازدید­کنندگان را مردان و 3/23 درصد (64 نفر) از بازدید­کنندگان را زنان تشکیل دادند. توزیع فراوانی بعضی متغیرها به شرح جداول زیر است:

 

جدول 1.‌ توزیع فراوانی متغیرهای از نظر آماری بامعنی وارد شده در مدل

متغیر

درصد

تعداد

وضعیت تاهل

متاهل

4/65

180

مجرد

6/34

95

تعداد اعضای خانواده (بعد خانوار)

یک نفر

4/1

4

دو نفر

24

66

سه نفر

6/31

87

چهار نفر

5/29

81

بیش از چهار نفر

5/13

37

رضایت از امکانات تفرج‌گاه

بسیار مطلوب

1/9

25

مطلوب

1/41

113

نسبتاً مطلوب

5/22

62

نامطلوب

3/27

75

 

ادامه جدول 1.‌ توزیع فراوانی متغیرهای از نظر آماری بامعنی وارد شده در مدل

متغیر

درصد

تعداد

مدت زمان مطالعه در هفته (ساعت)

کمتر از 1

1/25

69

بین 1 تا 2

1/37

102

بین 2 تا 4

1/21

58

بیش از 4

7/16

46

مدت زمان اقامت در تفریحگاه(ساعت)

کمتر از 1

4

11

بین 1 تا 2

3/31

86

بین 2 تا 4

4/41

114

بیش از 4

3/23

64

میزان درآمد ماهانه (تومان)

کمتر از 350 هزار

6/19

54

بین 350 تا 750 هزار

4/28

78

بین 75/0 تا 1 میلیون

3/31

86

بین 1 تا 5/1 میلیون

1/13

36

بین 5/1 تا 2 میلیون

4/5

15

بیش از 2 میلیون

2/2

6

منبع: پرسش­نامه­های تحقیق

 

جدول 2. توزیع فراوانی تمایل به پرداختِ بازدید­کنندگان

وضعیت پذیرش

مبلغ پیشنهاد اولیه

(1000 تومان)

پیشنهاد پایین

(500 تومان)

پیشنهاد بالا (1500تومان)

پذیرش

تعداد

186

30

121

درصد

6/67

9/10

44

عدم پذیرش

تعداد

89

59

65

درصد

4/32

4/21

6/23

جمع

تعداد

275

89

186

درصد

100

4/32

6/67

منبع: پرسش­نامه­های تحقیق

به طور کلی، نتایج در بخش تمایل ­به ­پرداخت بازدید­کنندگان برای پرداخت ورودیه نشان داد که 4/21 درصد از پاسخ­دهندگان (59 نفر) مخالف هرگونه پرداخت برای استفاده از این تفرج‌گاه هستند و 5/78 درصد از پاسخ­دهندگان (216 نفر) موافق پرداخت مبلغی به عنوان ورودیه به تفرج‌گاه هستند. به این ترتیب با استفاده از روش حداکثر درست­نمایی (ML)، متغیر وابسته تمایل به پرداخت (WTP) بر روی عرض از مبداء و سایر متغیرهای توضیحی معنادار بیان شده، رگرس گردید و ضرایب برآورد شده، مطابق جدول ذیل به دست آمدند.

 

جدول 3. مدل لاجیت پس از حذف متغیرهای بی معنا از نظر آماری

اثر نهایی

سطح معناداری

ارزش آماره t

ضرایب

متغیرها

------

01/0

6/2-

994/2-

C

ضرایب ثابت

063/0-

0/0

1/3-

435/0-

FN

بعد خانوار

085/0

06/0

9/1

524/0

Marid

تاهل

0004/0-

0/0

1/8-

005/0-

OFFER

پیشنهاد

002/0

06/0

9/1

025/0

QUALITY

کیفیت طبیعی ـ تاریخی

092/0

0/0

6

225/1

REV

درآمد

223/0

0/0

6/7

842/1

SATISFY

رضایت از امکانات

04/0

0/0

6/3

349/0

STUDY

مطالعه

504/0McFadden R-squared = 

00/0Prob(LR statistic) = 

 

منبع: پرسش­نامه­های تحقیق

 

1-5. تفسیر ضرایب مدل لاجیت

-         ضریب متغیر تاهل مثبت شده است. می­توان گفت که افراد متاهل نسبت به افراد مجرد احتمال بیش‌تری دارد که تمایل به پرداخت داشته باشند، که این نتیجه ناشی از این ا­ست که افراد متاهل از دیدی بهتر نسبت به مسایل زیست محیطی برخوردارند. هم­چنین اثر نهایی این متغیر برابر 085/0 شده و بدین معناست که یک واحد افزایش این متغیر، احتمال تمایل به پرداخت بازدیدکننده را به میزان 085/0 درصد افزایش می­دهد.

-     ضریب متغیر تعداد اعضای خانواده منفی شده است. این نشان می­دهد که تحت سناریوی بازار فرضی، افرادی که در خانواده­های پرجمعیت زندگی می­کنند احتمال کم‌تری دارد که تمایل به پرداخت داشته باشند، که این امر به دلیل مخارج بالای زندگی در این خانواده­ها است. هم­چنین اثر نهایی این متغیر برابر 06/0 - شده است و بدین معناست که یک واحد افزایش در این متغیر، احتمال تمایل به پرداخت بازدیدکننده را به میزان 06/0 درصد کاهش می­دهد.

-     ضریب متغیر درآمد که یکی از مهم­ترین متغیرهای توضیحی می­باشد مثبت شده است که این علامت با نظریه مطابقت دارد. این مطلب حاکی از آن است که تحت سناریوی بازار فرضی میزان پذیرش مبلغ پیشنهادی ارایه شده همراه با افزوده شدن درآمد، افزایش می‌یابد. هم­چنین اثر نهایی این متغیر برابر 09/0 شده است و بدین معناست که یک واحد افزایش در این متغیر، احتمال تمایل به پرداخت بازدیدکننده را به میزان 09/0 درصد افزایش می­دهد.

-     ضریب متغیر پیشنهاد منفی شده است. این امر حاکی از آن است که تحت سناریوی بازار فرضی، چنانچه مبلغ پیشنهادی ورودیه افزایش یابد پاسخ مثبت به تمایل به پرداخت (قبول مبلغ پیشنهادی) کاهش می­یابد، که با نظریه هماهنگ است. هم­چنین اثر نهایی این متغیر برابر 0004/0- شده است و بدین معناست که یک واحد افزایش در این متغیر، احتمال تمایل به پرداخت بازدیدکننده را به میزان 0004/0 درصد کاهش می­دهد.

-     ضریب متغیر کیفیت و جذابیت طبیعی ـ تاریخی تفرج‌گاه مثبت شده است. این امر حاکی از آن است که هر چه جذابیت تفرج‌گاه (جدای از امکانات آن) بیشتر باشد، تمایل به پرداخت ورودیه افزایش می­یابد. هم­چنین اثر نهایی این متغیر برابر 002/0 شده است و بدین معناست که یک واحد افزایش در این متغیر، احتمال تمایل به پرداخت بازدیدکننده را به میزان 002/0 درصد افزایش می­دهد.

-     ضریب متغیر مدت زمان اقامت مثبت شده است. این امر حاکی از آن است که با افزایش مدت اقامت، احتمال قبول مبلغ پیشنهادی افزایش می­یابد. هم­چنین اثر نهایی این متغیر برابر 004/0 - شده است و بدین معناست که یک واحد افزایش در این متغیر، احتمال تمایل به پرداخت بازدیدکننده را به میزان004/0 درصد کاهش می­دهد.

-     ضریب متغیر رضایت از امکانات کنونی تفرج‌گاه مثبت شده است. این امر حاکی از آن است که هر چه رضایت­مندی از امکانات تفرج‌گاه بیش‌تر باشد، تمایل به پرداخت ورودیه افزایش می­یابد. هم­چنین اثر نهایی این متغیر برابر 22/0 شده است و بدین معناست که یک واحد افزایش در این متغیر، احتمال تمایل به پرداخت بازدیدکننده را به میزان 22/0 درصد افزایش می­دهد.

-     ضریب متغیر میزان مطالعه مثبت شده است و بدین معنا است که با افزایش میزان مطالعه، احتمال پذیرفتن مبلغ ورودیه افزایش می­یابد. هم­چنین اثر نهایی این متغیر برابر 04/0 شده است و بدین معناست که یک واحد افزایش در این متغیر، احتمال تمایل به پرداخت بازدیدکننده را به میزان 04/0 درصد افزایش می­دهد.

2-5. محاسبه تمایل به پرداخت (WTP) و ارزش کل تفریحی تنگه وآبشار ساواشی

با توجه به توضیحات داده شده در قبل و داده­های حاصل داریم:

α*= 6.301024 – 0.0004705 A

 

به این ترتیب بر اساس رابطه فوق متوسط تمایل به پرداخت بازدید­کنندگان این تفرج‌گاه، در هر بازدید  23/12578 ریال برآورد گردید. به منظور محاسبه ارزش کل سالانه تفریحی تنگه وآبشار ساواشی، با توجه به آماری که براساس فیش­های صادر شده در ورودی تفرج‌گاه به دست آمده، داریم؛ به طور متوسط تعداد بازدید­کنندگان در روزهای عادی 1000 نفر و در روزهای تعطیل30000  نفر باشد، تعداد کل بازدید­کنندگان برابر خواهد بود با (البته چون این تفرج‌گاه تقریباً در نیمی از سال به علت سرمای شدید مورد بازدید قرار نمی­گیرد، تعداد بازدید­کنندگان و ارزش تفرج‌گاه را برای 6 ماه محاسبه نموده­ایم):

تعداد کل بازدید­کنندگان تنگه وآبشار ساواشی  =

تعداد بازدید­کنندگان از تفرج‌گاه در روزهای عادی  + تعداد بازدید­کنندگان در روزهای تعطیل

= (150 * 1000)+ (33  *30000)=1140000

به این ترتیب، ارزش­ کل ­سالانه تنگه­واشی وآبشار ساواشی از رابطه زیر محاسبه می­شود:

 کل ارزش تفریحی سالانه تنگه­واشی وآبشار ساواشی=

متوسط تمایل به پرداخت بازدید­کنندگان از تفرج‌گاه  ´ تعداد کل بازدید­کنندگان در طی سال

= 23/12578´1140000=14339182200 ریال  

 

 

6.‌ نتیجه­گیری

در این مقاله در راستای دست‌یابی به توسعه پایدار، به تعیین ارزش تفریحی تفرج‌گاه تنگه‌‌ی واشی و آبشار ساواشی فیروزکوه پرداخته شد، که روش ارزش­گذاری مشروط برای این امر انتخاب گردید و به این منتج شد که میانگین تمایل­ به ­پرداخت بازدید­کنندگان برای این مکان  23/12578ریال (به عنوان ورودیه برای هر بازدید­کننده) و ارزش سالانه تفریحی تنگه و آبشار ساواشی 14339182200 ریال برآورد گردید. بنابراین تعیین رقم 23/12578 ریال به عنوان ورودیه برای حفاظت و مراقبت از این منطقه­ی تفریحی ـ تاریخی می­تواند مناسب می‌باشد. ضرایب متغیرهای تاهل، درآمد، کیفیت و جذابیت طبیعی ـ تاریخی، مدت زمان اقامت در تفریح‌گاه، رضایت از امکانات کنونی و میزان مطالعه مثبت شده است، که به ترتیب از این ضرایب می­توان نتیجه گرفت؛ افراد متاهل نسبت به افراد مجرد احتمال بیش‌تری دارد که تمایل به پرداخت داشته باشند، میزان پذیرش مبلغ پیشنهادی ارایه شده همراه با افزوده شدن درآمد افزایش می­یابد، هر چه جذابیت تفرج‌گاه (جدای از امکانات آن) بیشتر باشد تمایل به پرداخت ورودیه افزایش می­یابد، با افزایش مدت اقامت احتمال قبول مبلغ پیشنهادی افزایش می­یابد، هر چه رضایت­مندی از امکانات تفرج‌گاه بیش‌تر باشد تمایل به پرداخت ورودیه افزایش می­یابد و با افزایش میزان مطالعه، احتمال پذیرفتن مبلغ ورودیه افزایش می­یابد. ضرایب متغیرهای تعداد اعضای خانواده و پیشنهاد منفی شده است، که به ترتیب از این ضرایب می­توان نتیجه گرفت؛ افرادی که در خانواده­های پرجمعیت زندگی می­کنند احتمال کم‌تری دارد که تمایل به پرداخت داشته باشند و چنانچه مبلغ پیشنهادی ورودیه افزایش یابد قبول مبلغ پیشنهادی کاهش می­یابد، که با نظریه هماهنگ است.



[1] Wantrup & Ciriacy

[2] Davis

[3] John Asafu-Adjaye & Sorada Tapsuwan

[4] Mu Ko Similan

[5] John Power & George Van Houtven & Subhrendu K. Pattayanak

[6] Revealed Preference

[7] Stated Preference

[8] Travel Cost Method

[9] Hedonic Pricing Method

[10] Expenditure Methods

[11] Benefit Transfer Method

[12] Heal

[13] Choice Experiment

[14] Honlay

[15] Adamowicz

[16] Contingent Valuation Method

[17] Willingness To Pay

[18] Lee & Han

[19] Powe & Willis

[20] Double-Bounded Dichotomous Choice

[21] Hanemann

[22] John  Asafu & Sorada Tapsuwan

[23] Eviews

[24] Cochran

منابع

-          امیرنژاد، حمید، خلیلیان، صادق، عصاره، محمد حسین (1385). تعیین ارزش‌های حفاظتی و تفرجی پارک سی­سنگان نوشهر با استفاده از تمایل به پرداخت افراد. مجله پژوهش و سازندگی، 19(2 (پیاپی72)): 24-15.

-          آسافو- آجای (1381). اقتصاد محیط زیست برای غیراقتصاددانان (ترجمه: دهقانیان، سیاوش، فرج­زاده، زکریا). انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد.

-          راسخی، سعید، حسینی طالعی، سیده راهبه (1389). ارزش­گذاری مشروط کیفیت آب آشامیدنی: مطالعه برای پل سفید. فصلنامه مدلسازی اقتصادی، 4 (1 (پیاپی11)):71-55.

-          قربانی، محمد، فیروز زارع، علی (1387). مقدمه­ای بر ارزش­گذاری محیط­زیست. انتشارات دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد.

-          لطیفی اسکویی، نگین (1385). ارزشگذاری اقتصادی- تفرج‌گاهی پارک جنگلی عون بن علی تبریز. پایان نامه کارشناسی ارشد اقتصاد محیط زیست ، دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات، تهران.

-          مولایی، مرتضی، یزدانی، سعید، شرزه­ای، غلامعلی (1388). برآورد ارزش حفاظتی اکوسیستم جنگلی ارسباران با استفاده از روش ارزش‌گذاری مشروط.فصلنامه اقتصاد و کشاورزی، شماره 3 (پیاپی 2): 64-37.

-          Adamovicz, W.L. & Swait, J., & Boxall, P., & Louviere, J. (2007). Perceptions versusu objective measures of environmental qualitz in combined revealed and stated preference models of environmental valuation. J. Environ. Econ. Manag. 32: 65–84.

-          Asafu-Adjaye, J., & Tapsuwan, S. (2008). A contingent valuation study of scuba diving benefits: Case study in Mu Ko Similan Marine national park, Thailand Tourism Management, 29.6: 1122-1130.

-          Hanemann, W. M. (1984). Welfare evaluations in contingent valuation experiments with discrete responses. American. Journal of Agricultural Economics, 71(3): 332-341.

-          Heal, G. (2000). Valuing ecosystem services. Ecosystems, 3 (1): 24-30.

-          Honley, N., & mourato, s., & Wright, R. (2001). Choice modeling approaches: A superior alternative for environmental valuation. Journal of Economics Surveys, 15(3):435-462.

-          Lee. C. & S.Han (2002). Estimating the use and preservation values of national parks tourism resources using a contingent valuation method. Tourism Management 23: 531-540.

-          Pattanayak, S. K., & van den Berg, C., & Yang, J., & Van Houtven, G. (2006). The use of willingness to pay experiments: Estimating demand for piped water connections in Sri Lanka, Policy Research Working Paper Series, 18-38.

-          Powe. N.A., & Willis, K.G. (1996). Benefits received by visitors to heritage sites: A case study of warkworth castle, Leisure Studies, 15: 259- 275.