کسب و کار الکترونیکی و عملکرد بنگاه‌های نوظهور

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

گروه مدیریت، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد فیروزکوه

چکیده

چکیده
هدف این مقاله بررسی تاثیر کسب و کار الکترونیکی بر عملکرد بنگاه­های نوظهور می­باشد. کسب و کار الکترونیکی در رابطه با فعالیت­های طراحی، تولید، بازاریابی، توزیع، هماهنگی با تامین‌کنندگان و خدمات پس از فروش مورد بررسی قرار می­گیرد. نوع تحقیق کاربردی و روش تحقیق علت و معلولی می­باشد. جامعه آماری تحقیق شامل کلیه مدیران و کارشناسان شاغل در بنگاه­های نوظهور ثبت شده در وب سایت استارت آپ شو می­باشد که 140 کسب و کار از۲۰۰ شرکت را پوشش می­دهد. روش جمع آوری اطلاعات کتابخانه­ای، میدانی و ابزار گردآوری داده­ها پرسشنامه است که از روایی و اعتبار تایید شده برخوردار است. نتایج نشان می­دهد کسب و کار الکترونیکی از سه مجرای تغییر فرایندهای تولید و توزیع(طراحی، بازاریابی، توزیع، هماهنگی با تامین‌کنندگان و خدمات پس از فروش) کاهش هزینه‌های عملیاتی و افزایش‌ها بازدهی دارایی‌ها بر عملکرد بنگاه‌ها موثر بوده است. دولت با تدوین قوانین حمایت‌گرایانه، دانشگاه‌ها با آموزش اصولی و ایجاد فضای تفکر کارآفرینی و بخش خصوصی با سرمایه‌گذاری خطرپذیر مثلت طلایی رشد کارآفرینی در کشور خواهند بود.

کلیدواژه‌ها


1. مقدمه

جهانی شدن اقتصاد بر همه صنایع تاثیرگذار بوده است. مدت زمانی که یک شرکت می­تواند برای حفظ رهبری بازار، بر نوآوری­های پیشین تکیه کند، روز به روز کمتر می­شود. همین مساله، سرمایه‌گذاری در نوآوری را حتی برای باثبات­ترین سازمان‌ها ضروری می­کند (پوپا[1]، 2016). جهانی شدن اقتصاد بر شرکت­های کوچک و متوسط تاثیر بسیاری داشته است.
فن­آوری، این شرکت­ها را در تطبیق با کسب و کار الکترونیکی برای افزایش بهره­وری و کیفیت، کاهش هزینه­ها و پاسخ‌گویی سریع به مشتریان و شرکای تجاری، تحت تاثیر قرار می‌دهد؛ در نتیجه، کاربرد و تطبیق اثربخش کسب و کار الکترونیکی به چالش اساسی سازمان‌ها تبدیل شده است (سوتو- آکوستا، پوپا و پالاشس مارکوس[2]، 2015).

شرکت­های کوچک و متوسط دربرگیرنده بخش قابل توجهی از شرکت­های فعال در اقتصاد کشور هستند و در ایجاد شغل و کارآفرینی نقش مهمی ایفا می­نمایند. کسب و کار نوپا یا بنگاه نوظهور، سازمانی انسانی است که طراحی شده تا محصول یا خدمت جدیدی را در شرایط عدم قطعیت بسیار بالا عرضه کند (ونگ و کاوسگلو[3]، 2015).

کاربرد کسب و کار الکترونیکی، می­بایست در جهت خلق ارزش منحصر بفرد، بهترین فرصت­ها را برای سازمان‌ها فراهم نماید. تحلیل اثر کاربرد کسب و کار الکترونیکی بر عملکرد بنگاه­های نوظهور مهم است. استفاده از ابزارهای تجارت الکترونیکی و پیاده­سازی زیرساخت‌های مربوط به آن، هزینه­های زیادی بر سازمان تحمیل می­کند. به همین جهت، موفقیت در اجرای این‌گونه طرح­ها برای سازمان­ها به امری ضروری تبدیل شده است (ژو و کرایمر[4]،2005). بحث عملکرد همواره از مهم‌ترین مسائل و از دغدغه­های اصلی مدیران  کسب و کارها می­باشد؛ زیرا موجب سلامت، بقا و موفقیت یک کسب و کار است (المجالی، آلامرو و ال سب[5]، 2012). ارزیابی مستمر عملکرد و شناسایی عوامل موثر برآن در بهبود عملکرد سازمانی نقش بسزایی دارد.

تاثیر کسب و کار الکترونیکی بر عملکرد بنگاه نوظهور با فعالیت­های طراحی، تولید، بازاریابی، توزیع، هماهنگی با تامین‌کنندگان و اقدامات پس از فروش در فضای مجازی، تعریف شده است. عملکرد بنگاه­های نوظهور ثبت شده در ایران یکسان نیست؛ برخی به موفقیت‌های چشم‌گیر دست یافته‌اند و برخی با مشکلات روبرو بوده‌اند. پرسش این است که کسب و کارهای الکترونیکی تا چه میزان بر عملکرد بنگاه­های نوظهور موثر بوده است؟

نوآوری این مقاله نسبت به مطالعات پیشین این است که نخست، به تبیین آثار کسب و کار الکترونیکی بر بنگاه‌های نوظهور می‌پردازد و آن را مورد آزمون قرار می‌دهد؛ دوم این که هم شاخص‌های کسب و کار الکترونیکی و هم عملکرد بنگاه‌های نوظهور را تفکیک کرده تا اثرات به روشنی قابل ارزیابی شود و از خطای تجمیع دوری شود و همچنین تلاش شده وضعیت این بنگاه‌های فعال در ایران با جزییات بیشتری تبیین شود.

برای پاسخ به این پرسش، مقاله به شرح زیر سازماندهی شده است: پس از مقدمه، ادبیات موضوع تبیین می‌شود. سپس حقایق آشکار شده بیان می‌شود. به دنبال آن، روش تحقیق و تصریح مدل و تحلیل داده­ها مطرح و در پایان، نتیجه­گیری و پیشنهادها ارائه می‌شوند.

 

2. مروری بر ادبیات موضوع

فضای اقتصاد جهانی، با کسب و کارهای نوپا متحول شده است. کسب و کار الکترونیکی از پیامد­های مهم انقلاب فن­آوری اطلاعات و ارتباطات (فاوا) است که با برخورداری از ویژگی­ها و قابلیت­های مختلف توانسته زمینه را برای بروز نوآوری و کارآفرینی فراهم نماید. توسعه بازار، کاهش هزینه­های ارتباطی، بهبود ارتباط با مشتریان از مزایایی است که کسب و کار الکترونیکی برای سازمان­ها و بنگاه­های اقتصادی فراهم نموده است (اسکوپولا[6] ،2009).

کسب و کار الکترونیکی عبارت است از به اشتراک‌گذاری اطلاعات تجاری و ارتباطات بازرگانی، انجام تراکنش­های کسب و کار به وسیله تجهیزات شبکه و ارتباط از راه دور (چوشین و غفاری[7]، 2017). کسب و کار الکترونیکی به معنای به کارگیری فناوری‌های جدید به منظور برقراری ارتباط زنجیره­ای میان سازندگان، فروشندگان، عرضه‌کنندگان کالا و خدمات و از سوی دیگر، خریدار و مصرف‌کننده (مشتری) است. نتیجه حاصل از کسب و کار الکترونیکی، بهینه­سازی کالا و خدمات، کاهش هزینه‌ها، گشودن کانال‌های جدید و اتخاذ تصمیم‌های موثرتر است. بهمنی و بهمنی (1395) به‌کارگیری تجارت الکترونیکی بین بنگاه­ها را در شرکت­های کوچک و متوسط مورد ارزیابی قرار دادند. در این مطالعه مطرح شده است که راه­اندازی و گسترش تجارت الکترونیکی در ایران، با چالش­هایی نظیر فقدان زمینه­های حقوقی لازم برای استفاده از تجارت الکترونیکی، محدودیت خطوط ارتباطی و سرعت پایین در انتقال داده­های الکترونیکی، ضعف دانش استفاده از تجارت الکترونیکی، تامین امنیت لازم برای مبادلات الکترونیکی و محرمانه ماندن اطلاعات روبرو است (بهمنی و بهمنی، 1395).

در رویکرد مبتنی بر دانش[8]، دانش به عنوان مهم‌ترین منبع راهبردی یک سازمان در نظر گرفته می­شود. مدیریت دانش سازمان، جهت مزیت رقابتی پایدار و عملکرد بهتر شرکت­ها مورد توجه می­باشد. منابع و شایستگی­های سازمان‌ها، منبع مزیت رقابتی پایدار و موجب عملکرد متفاوت هستند. نتایج تحقیقات نشان­دهنده رابطه بین فن­آوری اطلاعاتی و عملکرد سازمان­ها می­باشد. نتایج تحقیقات تجربی نشان می­دهند شرکت­های دارای قابلیت­های فن‌آوری برتر از نسبت­های سودآوری بالاتر و نسبت­های هزینه پایین­تری برخوردارند. عملکرد شرکت‌ها، به چگونگی کاربرد منابع سازمانی در جهت کسب شایستگی­های کلیدی، بستگی دارد (گرنت[9] ،2002).

تامین‌کنندگان یک سیستم، شبکه­ای از سازمان‌ها و فعالیت­ها است که از طریق فرایندهای مشخص، به ارزش محصول یا خدمت سازمان می­افزایند. تامین‌کنندگان در سازمان‌های تولیدی و خدماتی، نقش موثری را ایفا می­کنند و پیچیدگی زنجیره تامین در سازمان‌ها متفاوت است. ایجاد شبکه مبتنی بر فن­آوری اینترنت بین تولیدکنندگان و تامین‌کنندگان، می­تواند در ایجاد هماهنگی بین کارکنان، مدیران و سازمان‌ها و در نتیجه ارائه ارزش به مشتریان، نقش موثری ایفا کند. دسترسی همزمان به داده­های مشتریان و سازمان، امکان برنامه­ریزی اثربخش با کارایی بیشتر را فراهم می­کند (پوپا، سوتو آکوستا و پرزگونزالس[10]، 2016).

 بازاریابی به عنوان فرایندی مدیریتی - اجتماعی تعریف می­شود که به وسیله آن افراد و گروه‌ها از طریق تولید و مبادله کالا با یکدیگر، به امر تامین نیازها و خواسته­های خود اقدام می­کنند. امکانات سازمان­های نوپا در زمینه نیروی انسانی که دانش لازم در زمینه کسب و کار الکترونیکی را دارا باشند و بتوانند فرایند بازاریابی از طراحی محصول تا برقراری ارتباط با سایر سازمان­ها و مشتریان را مدیریت نمایند، بر کسب شایستگی سازمانی موثر است. شناخت و بکارگیری بازار­های نهاده­های تولید، مهندسی فرایند تولید، طراحی محصول و بسته­های خدماتی، معرفی کالاها و خدمات، جذب مشتری و پیاده‌سازی فرایند­های توسعه بازار با استفاده از الگوها و مدل­های کسب و کار الکترونیکی، مزیتی است که بنگاه­های نوظهور برای بقا و رشد به آن نیاز دارند. سازمان­های واکنش سریع و پاسخ‌گویی موثر، ویژگی است که با کاربرد فعالیت­های کسب و کار الکترونیکی در سازمان­های نوپا امکان­پذیر شده و برافزایش سهم بازار آنها موثر است.   

به فراینـد تبیـین کیفیـت اثربخشی و کارایی اقدامات گذشته، عملکرد اطلاق می­شود (ریموند، برگرون و بلیلی[11]، 2005). اهمیت بالای عملکرد مالی شرکت منجر به شناخت لازم در مورد عملکرد، نحوه سنجش آن و درک عواملی می­گردد که آن را تحت تأثیر قرار می­دهد. از دیدگاه دیواراج و کهلی[12] (2003) عملکرد شرکت به معیار اثرگذاری یک شرکت اطلاق می‌گردد. در حالت کلی، سه نوع عملکرد سازمانی وجود دارد که شامل عملکرد مالی، عملکرد بازار و بازده صاحبان سهام می­شود.

رشد و گسترش کسب و کار الکترونیکی در شرکت­های کوچک و متوسط در دو گروه از شرکت­ها قابل بررسی است. گروه اول شامل شرکت­های بین­المللی است که طرف­های تجاری آنها، به طور گسترده از کسب و کار الکترونیکی استفاده می­کنند؛ در نتیجه، برای ادامه همکاری و توسعه فعالیت­های بین‌المللی، مجبور به تطبیق با تحولات فن­آوری­های نوین می­باشند. گروه دوم، شرکت­های داخلی هستند که طرف‌های تجاری آن­ها از کسب و کار الکترونیکی بهره چندانی نبرده­اند و روش مورد استفاده این شرکت­ها برای توسعه اقتصادی، افزایش توان رقابتی شرکت با تکیه بر مزیت­ها و سایر شایستگی­های سازمانی است. به علت عدم توسعه کسب و کار الکترونیکی در فضای بازار رقابتی، شرکت­هایی که از کسب و کار الکترونیکی بهر­مند هستند قادر به رهبری بازار خواهند بود. در چنین شرایطی، شرکت­های کوچک و متوسط ناچار به پیروی و استفاده از کسب و کار الکترونیکی خواهند بود (هاشم­نیا و اقبال، 1392).

تحقیقات پیشین نشان می­دهند که کاربرد فن­آوری مرتبط با اینترنت، در کل  زنجیره ارزش سازمان، مانند مدیریت منابع انسانی، تدارکات، تامین منابع، بازاریابی و فروش و خدمات مشتری مزیت کاهش هزینه و افزایش کارایی را خواهد داشت. همه فعالیت­های سازمان مستلزم پردازش و تبادل سریع و روز آمد اطلاعات می­باشند. فن­آوری، دسترسی سریع و اثر بخش به اطلاعات را امکان­پذیر می­سازد. فن­آوری مرتبط با کسب و کار الکترونیکی با برقراری شبکه اطلاع رسانی درون و برون سازمانی موانع  توسعه را محدود می­کند (لوسیا ـ پالاکیوس، بردونوبا و پولوردوندو[13]، 2014). منافع و آثار کسب و کار الکترونیکی برای سازمان‌ها و بنگاه‌ها در جدول (1) خلاصه شده است.

 

جدول 1. منافع کسب و کار الکترونیکی برای سازمان‌ها و بنگاه‌ها

ردیف

منافع

شرح مختصر

1

توسعه بازار

تبدیل بازار محلی به ملی و جهانی

2

کاهش هزینه

کاهش هزینه‌های تولید، توزیع، انبارداری و بازیافت و هزینه‌های پخش اطلاعات

3

بهبود زنجیره عرضه

کاهش موجودی و زمان تحویل کالا و موجودی انبار

4

افزایش ساعات کار

24*365 (ساعت * تعداد روز یک سال)

5

سفارشی‌سازی

تولید کالا مطابق با سلیقه و خواست مشتری

6

مدل‌های جدید کسب و کار

خرید گروهی و حراجی‌های آنلاین

7

سرعت دسترسی به بازار

کوتاه شدن فاصله خلق ایده و تجاری‌سازی[14] با افزایش ارتباطات

8

کارایی در تدارکات[15]

کاهش هزینه‌‌های تدارکات و قیمت‌های خرید

9

بهبود ارتباط با مشتری

بهبود ارتباط متقابل از طریق سیستم مدیریت ارتباط با مشتری

10

به‌روز بودن اطلاعات بنگاه‌ها

به‌روز بودن اطلاعات در مورد فناوری، مواد اولیه، فرایند تولید، قیمت‌‌ها

11

عدم پرداخت حق مجوز

نبود نیاز به اخذ مجوز و پرداخت حق عضویت

منبع: یافته‌های تحقیق

با توجه به مطالب بیان شده، چارچوب پنداشتی ویژگی­های موثر کسب و کار الکترونیکی بر عملکرد بنگاه­های نوظهور به  شکل (1) بیان می­شود.

 

عملکرد بنگاه­های نوظهور

 

ویژگی‌های کسب و کار الکترونیکی

توسعه بازار

توسعه محصول

کاهش هزینه­های ثابت

کاهش هزینه­های متغیر

بهبود بهره‌وری

افزایش سود

بازاریابی الکترونیک

شبکه‌های اجتماعی

طراحی محصول

خدمات الکترونیکی

زنجیره ارزش

تسهیم دانش

پاسخ‌گویی

ارتباطات بازاریابی

شکل 1. چارجوب پنداشتی

       منبع: یافته‌های تحقیق بر اساس پیشینه موضوع

 

در ادامه نتایج اهم مطالعات در زمینه کسب و کار الکترونیکی و بنگاه­های نوظهور بیان می‌شود. منصوری، رحیم زاده و آراسته (1394) تاثیر تجارت الکترونیکی بر کار آفرینی و توسعه بنگاه‌های کوچک و متوسط را مورد ارزیابی قرار داده‌اند. در این مطالعه، بنگاه­های کوچک و نقش آنها در توسعه اقتصادی کشور مورد بحث قرار گرفته است. نقش فناوری اطلاعات در بنگاه­های کارآفرین، به عنوان یکی از راهکارهای برون رفت سازمان­ها از مشکلات ارتباطی مورد تاکید قرار گرفته است. نتیجه پژوهش بیانگر رابطه مستقیم بین تجارت الکترونیکی با توسعه و عملکرد بنگاه­های کوچک و متوسط بوده است (منصوری، رحیم زاده و آراسته، 1394).

ایمانی، زور و گرگی (1394) نقش تجارت الکترونیکی در مدیریت زنجیره تامین
شرکت­های کوچک و متوسط را مورد مطالعه قرار داده و به این نتیجه رسیده­اند که پیشرفت فناوری اطلاعات، عامل مهمی برای تغییر فضای کسب وکار است (ایمانی، زور و گرگی، 1394).

شهواری (1394) در مقاله­ای با عنوان «کاربرد تجارت الکترونیکی در بنگاه­های کوچک و متوسط برای حضور در بازارهای جهانی» به این نتیجه رسیده­اند که شرکت­های کوچک هنوز به طور کامل از ظرفیت­های تجارت الکترونیکی برای توسعه استفاده نکرده­اند و تعداد شرکت‌هایی که برای توسعه صادرات از این ابزار استفاده کرده­اند، بسیاراندک است (شهواری، 1394).

سلیمانی (1390) در پژوهشی با عنوان رتبه‌بندی عوامل موثر بر بکارگیری اینترنت در بین‌المللی‌سازی بنگاه­های کوچک و متوسط، بیان کرده است که عملکردهای هوشمندانه و سریع­تر نسبت به رقبا، لازمه بقا در اقتصاد رقابتی است. نتیجه تحقیق نشان می­دهد که مهم‌ترین عامل در رتبه­بندی عوامل موثر در بکارگیری اینترنت به منظور حضور در بازارهای بین­المللی، اطلاعات می­باشد (سلیمانی،1390).

بیگ‌زاده (1392) در پژوهش خود با عنوان «تجزیه وتحلیل شاخص‌های اساسی عملکرد در تجارت الکترونیکی با استفاده از ارزیابی عملکرد متوازن: مورد کاوی سایت‌های تجاری ایران» دریافته است که مشکل اصلی عدم موفقیت وب‌سایت‌های تجاری در ایران، نبود زیرساخت‌های لازم برای گسترش تجارت الکترونیکی در مناطق مختلف جغرافیایی ایران می‌باشد و مشخصات ظاهری و امکانات و تسهیلات ارائه شده در وب‌سایت‌ها از اهمیت بعدی برخوردارند. با توجه به یافته‌های این پژوهش، در ارزیابی وب‌سایت‌های تجاری به روش ارزیابی عملکرد متوازن، شاخص‌های مربوط به منظر رشد و یادگیری به عنوان اثرگذارترین شاخص‌ها، شناسایی شده‌اند (بیگ‌زاده، 1392).

ونگ و کاوسگلو [16] (2015) در مقاله خود به بررسی و تعیین کارایی تولیدکننده­های کوچک و متوسط در بازار الکترونیکی پرداخته‌اند. بر اساس دیدگاه مبتنی بر منابع، نتایج نشان می­دهد که عملکرد شرکت­های تولیدی با قابلیت‌ تجارت الکترونیکی عمدتاً با قابلیت­های بازاریابی برخط، تولید انعطاف‌پذیر و مدیریت محتوا تعیین می­گردد. اطلاعات از 358 تولیدکننده آنلاین دربازار بنگاه با بنگاه (B2B)[17]، جمع‌آوری و تجزیه و تحلیل گردید. نتایج نشان می­دهد که فناوری اطلاعات بر عملکرد برخط شرکت­ها موثر است (ونگ و کاوسگلو، 2015).

حرزاله و موختار[18] (2015) به بررسی تاثیر عوامل درون سازمانی در کاربرد تجارت الکترونیکی و اثر آن  بر عملکرد سازمانی در بنگاه­های اقتصادی کوچک و متوسط فلسطین پرداخته‌اند. در این پژوهش، آنها دریافته‌اند تجارت الکترونیکی بر کاهش هزینه­ها، افزایش کارایی و توسعه بازاریابی موثر است. بنگاه­های اقتصادی کوچک و متوسط در فلسطین به آهستگی در حال تطبیق با تجارت الکترونیکی هستند. در نتیجه، تحلیل و تعیین عوامل موثر در اجرای این فرآیند حائز اهمیت می­گردد. چارچوب محیط - سازمان - تکنولوژی که به صورت چارچوب[19] TEO شناخته می­شود پایه و اساس تدوین فرضیه­ها و انجام تحقیق بوده است (حرزاله و موختار، 2015) .

چوشین و غفاری[20] (2017) مطالعه­ای در مورد عوامل موثر بر موفقیت تجارت الکترونیکی در بنگاه­های اقتصادی کوچک و متوسط انجام دادند. آنها دریافتند که جذب و حفظ مشتری­ لازمه حفظ و بقای سازمان‌هاست. تجارت الکترونیکی، به عنوان یک راهبرد مناسب برای بازاریابی، فروش و یکپارچه‌سازی خدمات برخط می­تواند نقش موثری در شناسایی، به دست آوردن و حفظ مشتریان داشته باشد. در این مقاله، مدل و چارچوبی برای تعیین عوامل موثر بر تجارت الکترونیکی ارائه شده است. نتایج بدست آمده بر اساس داده­های جمع‌آوری شده از 180 نفر از کارکنان پست بانک‌های استان آذربایجان شرقی نشان می­دهد که رضایت مشتری، کنترل هزینه­ها، زیرساخت­ها، مدیریت دانش و اطلاعات عوامل موثری هستند که تاثیر معناداری بر موفقیت تجارت الکترونیکی دارند (چوشین و غفاری، 2017).

اغلب مطالعات بر اثرات مثبت کسب و کار الکترونیکی بر عملکرد بنگاه‌ها از قبیل بهبود بهره‌وری، مدیریت ارتباط با مشتری و کاهش هزینه‌ها و گسترش اندازه بازار تاکید کرده‌اند. این اثرات در بنگاه‌های اطلاعات‌بر برجسته‌تر از سایر بنگاه‌ها است.

 

3. کسب و کار الکترونیکی و بنگاه‌های نوظهور در ایران

ارزش تجارت بنگاه با مشتری (eB2C) [21]که مجموع تجارت الکترونیکی و تجارت سیار است. در سال 1392 برابر با 160 تریلیون ریال، در سال 1393 بالغ بر 574 تریلیون ریال و در سال 1394 حدود 693 تریلیون ریال برآورد می‌شود. رشد تجارت بنگاه با مشتری در دو سال ابتدائی حدود 260 درصد و در دو سال پایانی 21 درصد است (جدول 2).

 

جدول 2. ارزش eB2C (1394-1392) واحد (تریلیون ریال)

سال

92

93

94

ارزش eB2C

160

574

693

منبع: بانک مرکزی (1395)

 

یکی از شاخص‌های رایج برای سنجش نفوذ تجارت الکترونیکی، سهم تجارت الکترونیکی از GDP است، همان‌گونه که یاد شد، نسبت eB2C به GDP از 2 درصد در سال 92 به 5/4  درصد در سال 1394 رسیده است. به عبارت دیگر، این نسبت بیش از دو برابر شده است. همچنین 11 درصد از کل خرده فروشی در سال 1392 به صورت الکترونیکی انجام یافته است. ایران در میان 31 کشور، با سهم 5/4 درصدی تجارت الکترونیکی از تولید ناخالص داخلی، در رتبه سوم قرار دارد. بیشترین سهم تجارت بنگاه با مشتری از GDP در استان‌های تهران (17%)، خراسان شمالی (9%)، سیستان و بلوچستان (6%)، خراسان رضوی (5%) و قم (5/4%) مشاهده می‌شود (محمودزاده، قویدل و چاوشی، 1396).

 ساماندهی وب‌سایت‌های تجاری در کشور مؤثرترین گام برای ایجاد فضای کسب ‌و کار  الکترونیکی به‌خصوص تجارت بنگاه با مشتری خواهد بود؛ به‌ نحوی ‌که مردم در هنگام خرید از طریق اینترنت با اطمینان از این‌که سایت‌ها به تعهدات خود در قبال آنان عمل خواهند کرد و حقوق مصرف‌کنندگان را به رسمیت می‌شناسند،‌ اقدام به خرید می‌کنند. حدود 17 هزار فروشگاه اینترنتی در کل کشور وجود دارد. استان های تهران، اصفهان، خراسان رضوی، فارس و آذربایجان شرقی بیشترین کسب و کارهای اینترنتی را دارند.

آمارهای استانی نشان می‌دهد 99 درصد، معادل 1280 میلیون از تراکنش‌های تجارت الکترونیکی و 93 درصد معادل 460 میلیون از تراکنش‌های تجارت سیار  در استان تهران انجام می‌شود. استان‌های هرمزگان، اصفهان، خراسان رضوی و آذربایجان شرقی بعد از استان تهران پیشرو هستند. ارزش معاملات بنگاه با مشتری تهران در سال 1394، 421 تریلیون ریال است که 61 درصد ارزش تعاملات بنگاه با مشتری کشور است. استان‌های خراسان رضوی، اصفهان، فارس و آذربایجان‌ شرقی رتبه‌های دوم تا پنجم را به خود اختصاص داده‌اند.

در ادامه برخی شاخص‌های مهم کسب و کار الکترونیکی که نشان‌دهنده توان بالای این بازار در اقتصاد ایران است به تصویر کشیده شده است (جدول 3). هر چند ایران در برخی زمینه‌ها از قبیل اجرای قوانین تجارت الکترونیکی، پشتیبانی و تجارت الکترونیکی بین کشوری با کشورهای پیشرو فاصله دارد؛ ولی در زمینه بکارگیری کسب و کار الکترونیکی، رشد بنگاه‌های اینترنتی و سهم تجارت الکترونیکی از خرده‌فروشی و تولید ناخالص داخلی، همگام با کشورهای پیشرو بوده است. این تحولات، دورنمای روشنی را برای این صنعت پرفایده نوید می‌دهد که می‌تواند زمینه را برای اشتغال‌زایی و خلق ثروت فراهم کند. وجود 14 میلیون خریدار برخط و 17 هزار فروشگاه اینترنتی سبب شده حجم تجارت الکترونیکی به 3/69 تریلیون تومان برسد و سهم تجارت الکترونیکی از تولید ناخالص داخلی به دو برابر طی دو سال برسد. با وجود این که این صنعت هنوز نوپاست ولی توانسته حدود 491 هزار شغل ایجاد کند. بی‌تردید اجرای سیاست‌های مناسب می‌تواند آثار اقتصادی آن را روزافزون کند. آشکار است که گسترش کسب و کار الکترونیکی، پیامدهای مهمی برای مصرف‌کنندگان از قیبل خرید کالا با قیمت کمتر، صرفه‌جویی زمان و هزینه و رفاه اقتصادی را در پی خواهد داشت.

 

جدول 3. تصویری از زیرساخت، کاربری و آثار eB2Cدر کشور، سال 1394

ردیف

شاخص

نوع شاخص

واحد

ضریب نفوذ

1

جمعیت

توان بازار

77 میلیون

-

2

خریداران برخط

توان بازار

14 میلیون

23% کاربران

3

شبکه‌های اجتماعی

توان بازار

6 میلیون

21% کاربران

4

ضریب نفوذ اینترنت

زیرساخت

60 میلیون

79% جمعیت

5

ضریب نفوذ موبایل

زیرساخت

70 میلیون

91% جمعیت

6

فروشگاه اینترنتی

کاربری

16816

وب سایت

7

eB2C

کاربری

693  تریلیون ریال

-

8

هزینه سرانه (خریدار برخط)

کاربری

50 میلیون ریال

-

9

متوسط ارزش هر تراکنش

کاربری

300 هزار ریال

-

10

eGDP

آثار

693 تریلیون ریال

5/4%

11

سهم eB2C از خرده فروشی (92)

آثار

159 تریلیون ریال

11%

12

تعداد شاغلان

آثار

530590

4/2% اشتغال

 منبع: محمودزاده، قویدل و چاوشی (1397)

 

ساماندهی فروشگاه‌های اینترنتی گام موثر برای بهبود فضای تجارت الکترونیکی است. اعتماد و اطمینان به خرید اینترنتی، نقش برجسته در ترویج تجارت الکترونیکی دارد. توزیع فروشگاه‌های اینترنتی در کشور پراکنده و فاصله زیادی بین استان‌ها مشاهده می‌شود.

فهرست فروشگاه‌های اینترنتی دارای نشان نماد اعتماد به تفکیک استان در وب‌سایت نماد اعتماد الکترونیکی ارایه شده است. 5/46 درصد فروشگاه‌های اینترنتی در تهران فعالیت دارند. استان‌های خراسان رضوی، اصفهان، فارس، آذربایجان‌شرقی، البرز، مازندران، گیلان، قم و خوزستان محل فعالیت 37 درصد فروشگاه‌های اینترنتی است. بیش از 83 درصد کسب و کارهای اینترنتی در 10 استان یاد شده قرار دارند. تعداد فروشگاه‌های اینترنتی در 15 استان کشور اندکی بیش از تعداد کسب و کار‌های اینترنتی خراسان رضوی است.

آشکار است که تجمع فروشگا‌های اینترنتی در استان‌های صنعتی بوده و 5 استان پیشرو صنعتی تهران، خراسان رضوی، اصفهان، فارس و آذربایجان‌ شرقی محل فعالیت بیش از 70 درصد کسب و کارهای اینترنتی است.

شکاف کسب و کار به روشنی در سطح کشور نمایان است. چرایی این موضوع از ابعاد مختلف قابل بحث است. ممکن است شکاف کسب و کار نتیجه شکاف دیجیتالی در استان‌ها باشد (بعد فناوری)؛ این نتیجه ممکن است پیامد شکاف اقتصادی و صنعتی باشد؛ همچنین مولفه‌های فرهنگی و اجتماعی می‌توانند بر تجمع کسب و کاران و ایجاد شکاف موثر باشد. چنین برداشت می‌شود که کسب و کارهای جدید بیشتر در بسترها و زمینه‌هایی خلق می‌شوند که تجمع صنعتی و صرفه‌های اقتصادی وجود داشته باشد. بر این گمان، استان‌هایی که از ظرفیت‌های اقتصادی مناسبی برخوردارند جذابیت بیشتری برای فروشگاه‌های اینترنتی دارند. به نظر می‌رسد این هم‌افزایی دو سویه است؛ بدین معنا که تجمع صنعتی باعث تجمع کسب و کارهای اینترنتی و تجمع فروشگاه‌های اینترنتی می‌تواند به رونق اشتغال و درآمد کمک کند. در چارچوب این پنداشت، گمان می‌رود نفوذ اینترنت و کسب ‌و کارهای اینترنتی، شکاف اقتصادی را عمیق‌تر کند. 

استان تهران با فاصله بسیار زیاد در رتبه اول قرار دارد و تقریبا نصف فروشگاه‌های اینترنتی در این استان واقع شده‌اند. با توجه به تجمع صنعتی و جمعیتی و همچنین بالا بودن هزینه‌های رفت و آمد در این شهر، مردم رغبت بیشتری به خرید اینترنتی دارند. افزون بر این، گروه‌های با درآمد متوسط زیادی در این شهر سکونت دارند و متوسط سطح سواد نیز بالاست. بنابراین تجمع فروشگاه‌های اینترنتی در این استان مطابق انتظار است.

مطالعات بین کشوری آنکتاد (2015) نشان می‌دهد که هر چه شاخص تجارت الکترونیکی بنگاه با مشتری (مرکب از ضریب نفوذ کارت‌های اعتباری، فروشگاه‌های اینترنتی و تحویل کالا) بهتر باشد تعداد خریداران برخط نیز بیشتر خواهد بود. یافته‌ها نشان می‌دهد قدرت توضیح‌دهندگی مدل حدود 71  است و کشورهایی از قبیل آلمان، انگلیس و آمریکا که محل فعالیت فروشگاه‌های اینترنتی مهم و بین‌المللی هستند از تعداد خریداران برخط بیشتری هم برخوردارند. افزون بر این، یافته‌ها نشان می‌دهد که جمعیت یکی از عوامل مهم رشد خرید برخط بوده است. برای مثال، چین و روسیه از نمونه‌های موفق در زمینه مبادلات بنگاه با مشتری هستند. می‌توان چنین نتیجه گرفت که مقیاس برای موفقیت تجارت الکترونیکی حائز اهمیت است. برای رشد تجارت الکترونیکی در کشور، لازم است سیستم تحویل کالا و پرداخت از طریق موبایل بهبود یابد. برای فروش کالاهای فیزیکی، نبود سیستم تحویل کالا، مانع بزرگی برای جذب خریدران برخط و نفوذ تجارت الکترونیکی خواهد بود. برای نمونه می‌توان از نوآوری‌ها در سیستم تحویل کالا از قبیل پیکاپ کردن کالاها در محل فروشگاه‌ها استفاده کرد (محمودزاده، قویدل و چاوشی، 1396).

ساختار بازار تجارت الکترونیکی در ایران به گونه‌ای است که هیچ فروشگاه اینترنتی نقش مسلط ندارد؛ بلکه ترکیبی از بنگاه‌های کوچک و متوسط است. به بیان دیگر، تعداد زیادی فروشگاه اینترنتی در زمینه‌های مختلف فعالیت دارند. فروشگاه‌ اینترنتی مانند دیجی کالا شاید جزء موارد نادر باشد که از گستره فعالیت و تنوع کالایی بیشتری برخوردار است و از فروشگاه‌های مهم در بازار تجارت الکترونیکی ایران محسوب می‌شود و تمرکز فعالیت آن بر محصولات الکترونیکی است. ارزش این شرکت 150 میلیون دلار برآورد می‌شود و از موفق‌ترین شرکت‌های تجارت الکترونیکی به شمار می‌رود. این فروشگاه مشاوره‌های تخصصی در مورد کالاهای مختلف به مشتریان ارائه می‌کند. همچنین کالاهای متنوع در حوزه محصولات الکترونیکی به مشتریان معرفی می‌کند. این ساختار در همه کشورها برقرار نیست. برای مثال، در آمریکا بازارهای الکترونیکی بزرگ در حوزه‌های مختلف فعالیت دارند. آمازون در بازار کتاب نقش اول را بازی می‌کند. این موضوع برای کشورهایی از قبیل آلمان، چین، انگلیس و قطر صادق است و فروشگاه‌های اینترنتی بزرگ سهم مهمی از بازار را در اختیار دارند.   

داده‌های منتشر شده توسط مرکز تجارت الکترونیکی نشان می‌دهد که 26 درصد مالکان دارای شخصیت حقوقی و 74 درصد حقیقی هستند. همچنین 44 درصد مالکان حقیقی کمتر از 30 سال سن دارند و 39 درصد بین 30 الی 40 سال سن دارند. به بیان دیگر 82 درصد مالکان فروشگاه‌های اینترنتی کمتر از 40 سال سن دارند. شواهد نشان می‌دهد افراد جوان علاقمندی بیشتری به فعالیت در کسب و کار اینترنتی دارند.

مطابق انتظار، وب‌سایت‌های ارایه‌دهنده خدمات و کالاهای استاندارد‌پذیر در صدر قرار دارند. خدمات آموزشی، طلا و جواهرات، کتاب، خدمات اطلاعاتی، قطعات رایانه‌ای، اسباب‌بازی، لوازم خانگی، لوازم الکتریکی، فرش و خودرو ده گروه برتر کالاها و خدمات مورد علاقه فروشگاه‌های اینترنتی هستند. در سایر کشورها نیز برخی از این کالاها از قبیل کتاب، طلا، تجهیزات رایانه‌ای و اسباب‌بازی از بیشترین خریداران برخط برخوردارند.  به نظر می‌رسد کالاهای دیجیتال‌پذیر یا استاندارد پذیر از استقبال بیشتری برخوردارند. برای نمونه خودرو یا طلا کالاهای استاندارد با مشخصات فنی روشن هستند؛ ولی محصولات کشاورزی مانند میوه از چنین مزیتی برخوردار نیستند (محمودزاده، قویدل و چاوشی، 1396).

 

 

 

جدول 4. طبقه‌بندی فروشگاه‌های اینترنتی: نوع عرضه محصول

گروه

تعداد

گروه

تعداد

گروه

تعداد

خدمات آموزشی

402

پوشاک

84

فروش بلیط

44

طلا و جواهرات

276

کیف و کفش

79

رسانه

32

کتاب

268

چاپ و نشر

65

دارو

27

خدمات اطلاعاتی

175

رزرو هتل

63

محصولات کشاورزی

24

قطعات رایانه‌ای

170

کارگزاری مالی

59

مواد غذایی

23

اسباب بازی کودکان

118

ارتباطات

58

تلفن همراه

23

لوازم خانگی

109

خدمات بیمه

58

اثاثیه منزل

14

لوازم الکترونیکی

98

آرایشی و بهداشتی

53

وسایل ساختمانی

12

فرش

87

املاک و مستغلات

47

زیبایی و مراقبتی

5

خودرو و قطعات

87

ابزار و آلات صنعتی

49

لوازم پزشکی

2

منبع: محمودزاده، قویدل و چاوشی (1396)

 

در ایران تعداد بنگاه‌های نوظهور از 130 در سال 1392 به 4130 در سال 1395 رسیده است. بر اساس گزارش وب‌سایت استارت آپ شو، افزایش 60 درصدی تعداد سرمایه‌گذاران و 5 برابر شدن مراکز حمایتی در سال‌های اخیر دلیل اصلی رشد بنگاه‌های نوظهور بوده است. البته این آمار بنگاه‌هایی را که در حد ایده باقی مانده‌اند یا شکست خورده‌اند نیز پوشش می‌دهد (رضوانی، 1396). مطابق گزارش بخش مالی و اقتصادی وب‌سایت idealsfund.com دیجی کالا، اسنپ، کافه بازار، آپارات، تپسی، اسنپ فود، علی بابا، دیوارو بامیلو نمونه‌های موفق هستند. بر اساس بررسی‌های انجام یافته در آبان 1396، اسنپ با ارزش بیش از 1500 میلیارد تومان بزرگ‌ترین فروشگاه برخط کشور بوده است. دیجی‌کالا با 1100 میلیارد تومان در رتبه دوم قرار دارد. یافته‌ها نشان می‌دهد تیم کارآمد، سرمایه و نحوه اجرای ایده‌ها و ایده‌های نو لزوما علل موفقیت این گونه بنگاه‌ها نیستند. برای دوام یک کسب و کار نوپا، تطبیق ایده با نیاز جامعه ضرورت دارد. افزون بر این، آموزش و هدایت مشاوران کسب و کار و فناوری نقش موثری در موفقیت این بنگاه‌ها دارند. دولت با تدوین قوانین حمایت‌گرایانه، دانشگاه‌ها با آموزش اصولی و ایجاد فضای تفکر کارآفرینی و بخش خصوصی با سرمایه‌گذاری خطرپذیر مثلت طلایی رشد کارآفرینی در کشور خواهند بود.

4. روش تحقیق

با بررسی مطالعات نظری و تجربی، شاخص­های مرتبط با عوامل تاثیرگذار کسب و کار الکترونیکی بر عملکرد بنگاه­های نوظهور مشخص شده­اند (شکل 2). داده­های مرتبط با متغیرهای تحقیق با  نظرسنجی از مدیران و کارشناسان شاغل در 140 بنگاه­های نوظهور ثبت و تحلیل شده­اند. مدل مفهومی بر اساس تاثیر عوامل طراحی، تولید، بازاریابی، توزیع، هماهنگی با تامین کنندگان و خدمات پس از فروش مبتنی بر  کسب و کار الکترونیکی بر بازده دارایی­ها و هزینه عملیاتی بنگاه­های نوظهور می­باشد.

 

جججججج

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

شکل 2. مدل مفهومی پژوهش

 

بر اساس الگوی مفهومی طراحی شده، شاخص‌های عملیاتی در جدول (5) فهرست شده‌اند. این شاخص‌ها بر اساس پیشینه موضوع و به روش فراتحلیل گرد‌آوری شده‌اند که اهم آنها در بخش پیشین آمده است.

 

جدول 5. شاخص‌های عملیاتی پژوهش

فعالیت­های طراحی و تولید

فعالیت­های بازاریابی

فعالیت­های توزیع

  • تامین نهاده­های تولید
  • هماهنگی بخش­های تولید
  • بهینه سازی فرآیند تولید
  • مهندسی تولید
  • کاهش فعالیت­ها
  • افزایش امکانات
  • بهینه‌‌سازی فرآیند طراحی محصول
  • بازاریابی الکترونیکی
  • تبلیغات مجازی
  • فروش مجازی
  • مدیریت ارتباط با مشتریان
  • مدیریت دانش کارکنان
  • کاربرد شبکه­های مجازی
  • هماهنگی موثر با توزیع‌کنندگان
  • طراحی ارتباطات الکترونیکی با توزیع کنندگان
  • سیستم اطلاعات روزآمد
  • مدیریت زنجیره ارزش
   

فعالیت­های پس از فروش

فعالیت­های تامین کنندگان

عملکرد بنگاه­های نوظهور

  • خدمات الکترونیکی
  • هماهنگی با مشتریان
  • ارائه خدمات متمایز
  • پاسخ‌گویی موثر به درخواست‌های مشتریان
  • جبران زیان مشتریان
  • مدیریت گارانتی
  • زنجیره ارزش مبتنی بر اطلاعات
  • مدیریت موجودی
  • بهینه سازی چرخه تامین
  • هماهنگی موثر با تامین‌کنندگان
  • هزینه عملیاتی
  • بازده دارایی­ها
  • سود
   

منبع: یافته‌های تحقیق

 

از پرسشنامه برای جمع‌آوری داده­های مرتبط با شاخص­ها و عوامل کسب و کار الکترونیکی استفاده شده است. پرسشنامه از روایی و اعتبار تایید شده برخوردار است. اعتبار پرسشنامه با محاسبه ضرایب آلفای کرونباخ برای 30 پرسشنامه اول مورد تایید قرار گرفته است. همچنین با استفاده از نرم‌افزار لیزرل روایی همگرا برای متغیرهای کسب و کار الکترونیکی و عملکرد بنگاه­ نوظهور محاسبه شده است. نتایج آزمون روایی و پایایی پرسشنامه در جدول (6) بیان شده است.

 

 

جدول 6. نتایج تحلیل آماری

متغیرهای مکنون

نشانگرها

ضرایب مسیر

مقدار آماره t

روایی

ضریب آلفای کرونباخ

فعالیت­های طراحی و تولید

1Q

44/0

26/2

P

91/0

2Q

37/0

15/5

P

3Q

43/0

35/5

P

4 Q

67/0

02/4

P

5 Q

54/0

16/2

P

6 Q

31/0

14/4

P

7 Q

48/0

01/2

P

8 Q

42/0

71/3

P

9 Q

35/0

44/2

P

10 Q

62/0

94/3

P

11 Q

51/0

02/4

P

12 Q

44/0

12/5

P

13 Q

37/0

21/3

P

فعالیت­های توزیع

14 Q

39/0

06/4

P

15 Q

57/0

04/2

P

16 Q

42/0

21/6

P

17 Q

54/0

72/5

P

فعالیت­های پس از فروش

18 Q

31/0

85/4

P

19 Q

33/0

40/3

P

20 Q

34/0

85/2

P

21 Q

42/0

02/5

P

22 Q

52/0

31/6

P

23 Q

41/0

17/4

P

فعالیت­های تامین کنندگان

24 Q

33/0

36/2

P

25 Q

32/0

80/2

P

26 Q

41/0

03/3

P

27 Q

34/0

92/2

P

عملکرد

28 Q

37/0

26/3

P

86/0

29 Q

52/0

27/4

P

30 Q

42/0

07/4

P

منبع: یافته‌های تحقیق

 

با ضریب 95 درصد اطمینان، بارهای عاملی بیش از 3/0 و ضرایب آماره t بیش از 96/1، نشان‌دهنده معنادار بودن رابطه و تاثیر متغیرهاست و بیانگر تاثیر گویه­ها در تبیین متغیرهای مکنون می‌باشد. در مرحله پایانی، تاثیر متغیرهای توضیحی بر عملکرد بنگاه‌های نوظهور با استفاده از نرم‌افزار لیزل برآورد و خلاصه نتایج در جدول (7) ارایه شده است. در مجموع شاخص‌های کسب و الکترونیکی بر عملکرد و بازدهی دارایی‌های این گونه شرکت‌ها تاثیر مثبت  و بر هزینه‌های عملیاتی تاثیر منفی داشته‌اند. این ضرایب از نظر آماری معنادار هستند.

 

جدول 7. برآورد تاثیر ویژگی‌های کسب و کار الکترونیکی بر عملکرد بنگاه‌های نوظهور

متغیر توضیحی

متغیر وابسته

ضریب برآورد شده

آماره t

نتیجه فرضیه

فعالیت­های طراحی و تولید

عملکرد بنگاه­های نوظهور

34/0

21/2

P

فعالیت­های بازاریابی

33/0

01/3

P

فعالیت­های توزیع

31/0

46/2

P

فعالیت­های تامین‌کنندگان

44/0

57/2

P

فعالیت­های پس از فروش

38/0

05/4

P

کسب و کار الکترونیکی

هزینه­های عملیاتی

41/0-

20/3

P

کسب و کار الکترونیکی

بازدهی دارایی

37/0

04/2

P

منبع: یافته‌های تحقیق، نشان P به معنای تایید فرضیه در سطح اطمینان دست‌کم 95 درصد است.

 

5. نتیجه گیری

یافته­ها نشان می­دهد ویژگی­های کسب و کار الکترونیکی بر عملکرد بنگاه­های نوظهور موثر بوده است به گونه­ای که فعالیت­های طراحی و تولید، بازاریابی، توزیع و تامین‌کنندگان و پس از فروش برعملکرد این‌گونه بنگاه­ها تاثیرگذار هستند. برای نمونه یک واحد تغییر فعالیت­های طراحی و تولید، عملکرد بنگاه­ها را 34/0 واحد تغییر می­دهد و این اثر از نظر آماری معنادار است. تاثیر سایر متغیرهای کسب و کار الکترونیکی برعملکرد نیز مثبت و معنادار می­باشد. فعالیت‌های بازاریابی و توزیع به ترتیب 31/0 و 33/0 واحد بر عملکرد بنگاه‌های نوظهور تاثیر مثبت و معنادار دارند. افزون بر این، فعالیت‌های تامین‌کنندگان و پس از فروش به ترتیب 44/0 و 38/0 واحد بر عملکرد بنگاه‌ها تاثیر داشته‌اند. براین اساس، به نظر می­رسد پتانسیل­های کسب و کار الکترونیکی زمینه را برای بهبود عملکرد این بنگاه­ها فراهم می­کند. کسب و کار الکترونیکی فعالیت فناوری‌بر است و از این توان برخوردار است که اغلب فرایندها را به الکترونیکی تبدیل کند؛ بنابراین به نیروی انسانی با مهارت بالا و سرمایه اولیه کمتری  برای راه‌اندازی بنگاه­های اقتصادی نیاز دارد و بنگاه­های پرورش یافته در این فضای کسب و کار به جای سرمایه‌بری و کاربری، به شدت اطلاعات‌بر هستند. همان‌گونه که در بخش پیشین تبیین شد، توسعه بازار، کاهش هزینه‌ها، بهبود زنجیره عرضه، افزایش ساعات کار، سفارشی‌سازی، طراحی مدل‌های کسب و کار، دسترسی به بازار، کارایی تدارکات و بهبود ارتباط با مشتری از ویژگی‌های منحصر بفرد کسب و کار الکترونیکی است. این مزیت‌ها به ویژه برای بنگاه­های نوظهور از اهمیت دوچندان برخوردار است. نتایج نشان می­دهد کسب و کار الکترونیکی هزینه‌های عملیاتی را به شدت کاهش می­دهد به گونه­ای که یک واحد تغییر کسب و کار الکترونیکی، هزینه­های عملیاتی را 41/0 واحد کاهش می­دهد. این نتایج با مباحث نظری همسویی و همخوانی دارد. بی‌تردید این شرایط بستر را برای فعالیت بنگاه‌های نوظهور و نوآور پایه فراهم می‌کند.

از سوی دیگر، بنگاه­های نوظهور با توسعه محصول و بازار از طریق کسب و کار الکترونیکی می­توانند بهره­وری دارایی­ها را بهبود بخشند که نتایج آماری این فرضیه را تایید می­کند و پیامد مثبت بر بازده دارایی­ها داشته است. بنابراین، کسب و کار الکترونیکی از سه مجرا بر عملکرد بنگاه­های نوظهور موثر بوده است. نخست از طریق فعالیت­های طراحی، بازاریابی و توزیع که از آن به عنوان تغییر در فرآیندهای تولید و توزیع یاد می­شود؛ دوم از طریق کاهش هزینه­های عملیاتی و سوم از طریق افزایش بازده دارایی­ها. بنابراین چنین برداشت می­شود که کسب و کار الکترونیکی یک فضای مستعد و پرتوان برای گسترش این بنگاه­ها فراهم کرده است و می­تواند زمینه تولید و اشتغال را در کشور فراهم کند.

هماهنگی و سازگاری بین دولت، دانشگاه و بخش خصوصی می‌تواند زمینه رشد این بنگاه‌ها را فراهم کند و نقش محوری در اشتغال و تولید کشور ایفا کند. دولت با تدوین قوانین حمایت‌گرایانه، دانشگاه‌ها با آموزش اصولی و ایجاد فضای تفکر کارآفرینی و بخش خصوصی با سرمایه‌گذاری خطرپذیر مثلت طلایی رشد کارآفرینی خواهند بود. تولید پلتفرم‌های کسب و کار الکترونیکی متناسب با صنایع مختلف می‌تواند نقش مهمی در توسعه بنگاه‌ها نوظهور داشته باشد. دولت باید توجه خاص به شرکت‌های خرد، کوچک و متوسط داشته باشد؛ زیرا ورود آنها به تجارت الکترونیکی با وقفه بوده و انتظار بیشترین فایده‌مندی را از این صنعت دارند. به بنگاه‌های خاص در صنایع خاص (برای نمونه صنعت خرده‌فروشی) یا منطقه ویژه در کشور (تهران و شهرهای پیشرو از قبیل خراسان، اصفهان، شیراز و تبریز) توجه ویژه داشته باشند؛ زیرا در عمل، کانون کسب و کار الکترونیکی فقط محدود به برخی شهرهاست. راهبردها برای  توسعه تجارت الکترونیکی در درون کشور و بین کشوری متمایز تعریف شود.



[1] Popa

[2] Soto – Acosta,  Popa, Palacios - Marques

[3] Wang & Cavusoglu

[4] Zhu & Kraemer

[5] Almajali, Alamro, Al-soub

[6] Scupola

[7] Choshin & Ghaffari

[8] The Knowledge Based View

[9] Grant

[10] Popa, Soto – Acosta, Perez-Gonzalez

[11] Raymond, Bergeron, Blili

[12] Devaraj & Kohli

[13] Lucia-Palacios, Bordonaba, Polo- Redondo

[14] Commercialization

[15] Procurment

[16] Wang & Cavusoglu

[17] Business to Business

[18] Herzallah & Mukhtar

[19] Technology Environment Organization

[20] Choshin & Ghaffari

3 مجموع تجارت اینترنتی و تجارت سیار (eB2C) منتشر شده توسط شرکت شاپرک (شاپرک، 1395)

منابع

 

-       ایمانی، عبدالمجید، زور، مرضیه، گرگی، محبوبه (1394). بررسی نقش تجارت الکترونیکی در مدیریت زنجیره تامین شرکت­های متوسط و کوچک، اولین کنفرانس بین‌المللی مهندسی صنایع، مدیریت و حسابداری به صورت الکترونیکی، موسسه پژوهشی البرز.

-       بانک مرکزی (1395). نظام‌های پرداخت و زیرساخت‌ها. قابل دسترسی در سایت: https://cbi.ir/page/15722.aspx                                                                                  .

-       بهمنی، وحید، بهمنی، فائزه (1395). بررسی بکارگیری تجارت الکترونیکی بین بنگاهی در شرکت‌های کوچک و متوسط، کنفرانس بین‌المللی اقتصاد، مدیریت، روانشناسی، قم، دانشگاه علمی کاربردی استانداری قم.

-       وب‌سایت نماد اعتماد الکترونیکی کسب و کارهای اینترنتی (1395). فهرست کسب و کارهای دارای نماد اعتماد. قابل دسترسی در سایت:                              http://www.enamad.ir

-       بیک‌زاده، نسرین (1392). تجزیه و تحلیل شاخص­های اساسی عملکرد در تجارت الکترونیکی با استفاده از ارزیابی عملکرد متوازن: مورد کاوی، سایت­های تجاری ایران، دانشگاه تربیت مدرس.

-       سلیمانی، مجید (1390). رتبه‌بندی عوامل موثر در بکارگیری اینترنت در بین‌المللی‌سازی بنگاه­های کوچک و متوسط، دانشگاه علامه طباطبایی.

-       شهواری، کمیل (1394). کاربرد تجارت الکترونیکی در بنگاه­های کوچک و متوسط برای حضور در بازارهای جهانی، نخستین همایش بین‌المللی جامع مدیریت ایران، تهران، مرکز همایش­های توسعه ایران.

-       محمودزاده، محمود، قویدل، صالح، چاوشی، فاطمه (1396). آثار تجارت الکترونیکی بر تولید و اشتغال در ایران. فصلنامه پژوهشنامه اقتصادی (در دست انتشار).

-       منصوری، علی؛ رحیم زاده، مهسا؛ آراسته، علیرضا، (1394). بررسی نقش و ماهیت تجارت الکترونیک بر کارآفرینی و توسعه بنگاه های اقتصادی کوچک و متوسط. اولین همایش ملی بهبود کسب و کار، کارآفرینی توسعه در بستر اقتصاد مقاومتی. زنجان. دانشکده فنی و حرفه ای الغدیر زنجان.

-       هاشم‌نیا، شهرام، اقبال، رویا (1392). بررسی تاثیر تجارت الکترونیکی بر عملکرد شرکت‌های کوچک و متوسط صنعتی، مجله مهندسی مدیریت نوین، 2 (4):117-91.

-        16. Popa, S., Soto-Acosta, P., & Perez-Gonzalez, D. (2016). An investigation of the effect of electronic business on financial performance of Spanish manufacturing SMEs. Technological Forecasting and Social Change.

-        Almajali, A., Alamro, S. and Al-Soub, Y., (2012). Factors affecting the financial performance of Jordanian insurance companies listed at Amman stock exchange. Journal of Management Research, 4(2): 266-289.

-        Bharadwaj, A. S. (2000). A resource-based perspective on information technology capability and firm performance: an empirical investigation. MIS quarterly: 169-196.

-        Choshin, M., & Ghaffari, A. (2017). An investigation of the impact of effective factors on the success of e-commerce in small-and medium-sized companies. Computers in Human Behavior, 66: 67-74.

-        Devaraj. S .. Kohli, R.. 2003. Performance impacts of information technology: is actual usage the missing link? Manag. Sa. 49 (3): 273-289.

-        Grant, R.M .. 2002. The knowledge-based view of the firm In: Chao. C.W .. Bontis, N. (Eds.), The Strategic Management of Intellectual Capital and Organizational Knowledge, Ox­ford University Press, Oxford: 133-148.

-        Herzallah, F., & Mukhtar, M. (2015). The impact of internal organization factors on the adoption of e-commerce and its effect on organizational performance among palestinian small and medium enterprise.

-        Lucia-Palacios, I., Bordonaba-juste, V .. Polo-Redondo. Y (2014). E-business implementa­tion and performance: analysis of mediating factors. Jntemet Res. 24 (2): 223-245.

-        Popa, S., Soto-Acosta, P., & Loukis, E. (2016). Analyzing the complementarity of web infrastructure and eInnovation for business value generation. Program, 5(1): 118-134.

-        Raymond, I.. Bergeron. F., Blili, S .. 2005. The assimilation of e-business in manufacturing SMEs: determinants and effects on growth and internationalization. Electron. Mark. 15 (2): 106-118.

-        Scupola, A. (2009). SMEs'e-commerce adoption: perspectives from Denmark and Australia. Journal of Enterprise Information Management, 24:1/2): 152-166.

-        Soto-Acosta, P" Papa. S., Palacios-Marques, D" 2015. E-business. Organizationallnnova­tion and Firm Performance in Manufacturing SMEs: An Empirical Study in Spain. Technological and Economic Development of Economy hltp://dx.doi.org/l0.3846/ 20294913.2015.1074126.

-        Wang, S., & Cavusoglu, H. (2015). Small and medium sized manufacturer performance on third party B2B electronic marketplaces: The role of enabling and IT capabilities. Decision Support Systems, 79: 184-194.

-        Zhu, K. Kraemer, KI. (2005). Post-adoption variations in usage and value of e-business by or­ganizations: cross-country evidence from the retail industry.lnf. Syst Res. 16 (1):61-84.