اثر عملکرد محیط‌زیست بر شادی: تحلیل بین کشوری

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشگاه علامه طباطبایی

2 دانشکده اقتصاد دانشگاه تهران

3 بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران/اداره آمارهای اقتصادی

چکیده

هدف این مقاله بررسی رابطه بین شادی و کیفیت محیط­زیست است. براین اساس با استفاده از داده­های ۱۵۵ کشور جهان طی دوره زمانی ۲۰۰۶ - ۲۰۱۶ (به صورت دو سالانه) با روش داده­های تابلویی به برآورد اثر شاخص عملکرد محیط­زیست بر شادی پرداخته شد. نتایج نشان داد بهبود عملکرد محیط‌زیست تأثیر مثبت و معناداری بر شادی در کشورهای مورد مطالعه دارد. میزان این اثرگذاری ۶ درصد است. از سوی دیگر نتایج حاکی از آن است که تأثیر متغیرهای کنترلی شامل ضریب جینی و اثر منفی محیطی (میانگینی از مجموع احساسات منفی ناشی از محیط) بر شادی منفی بوده، این در حالی است که آزادی انتخاب تأثیر مثبت بر شادی دارد. لازم به ذکر است نتایج این پژوهش همسو با نتایج سایر پژوهش‌هاست.

کلیدواژه‌ها


1.‌ مقدمه

محیط­زیست موهبتی خدادادی است که در بستر آن امکان ادامه حیات بشر و سایر موجودات زنده فراهم می­آید. حفاظت از محیط­زیست و اطمینان از پایداری و همه­جانبه­ بودن توسعه آن از جدی‌ترین چالش­های فراروی انسان­هاست. علت توجه روزافزون به محیط­زیست را می‌توان نه تنها اهمیت آن در تأمین مواد اولیه تولید که تأثیر شگرف آن بر ماهیت حیات بشری دانست. در این میان اقتصاد محیط­زیست، شاخه­ای متمایز از علم اقتصاد است که توانسته با لحاظ ارزش­های مربوط به هر دو موضوع اقتصاد و محیط­زیست، هزینه­های آلودگی و تخریب منابع محیط­زیستی را محاسبه ­نماید.

اما باید توجه داشت که هزینه­های ناشی از تخریب محیط­زیست تنها به هزینه­های فیزیکی آن ختم نمی­شود، تخریب محیط­زیست تأثیرات روان­شناختی قابل­توجهی هم بر افراد دارد. این تأثیرات به واسطه تأثیر بر رفاه و نیز شاخص­های توسعه و پیشرفت جوامع بسیار حائز اهمیت است.

محیط­زیست- به عنوان یک کالای اقتصادی که در زمره کالاهای عمومی قرار می­گیرد و می‌تواند به دور از بازار و قیمت با آثار جانبی، تخریب و تخلیه مواجه شود- بستر لازم جهت تداوم حیات بشر و سایر موجودات زنده را فراهم می­آورد. این حیات نه فقط ماهیت مادی که ماهیت معنوی هم دارد. بدین مفهوم که امروزه ثابت­شده­است که کیفیت زندگی افراد در گرو شرایط محیطی آنها می­تواند دستخوش تغییر گردد. این مسئله در شرایطی از اهمیت بیشتری برخوردار می‌گردد که به این نکته توجه کنیم که کشورها در مراحل اولیه توسعه بعضاً به تخریب محیط­زیست هم روی می­آورند. این مسئله که در سال‌های اخیر نیز در ایران بخش قابل‌توجهی از محیط‌زیست کشور در نتیجه برداشت‌های غیر مجاز با بحران مواجه گردیده ضرورت پرداخت به این مهم را دو چندان کرده است.

لذا تأثیرپذیری شادی مؤلفه معرف رفاه در این پژوهش از کیفیت محیط­زیست، با توجه به درهم­تنیدگی­ و وابستگی شدیدی که زندگی انسان­ها با محیط­زیست دارد، فرضیه­ای است که در این مطالعه آزمون خواهد شد. گفتنی است ارتباط محیط‌زیست با شادی تاکنون از این منظر در کشور مورد توجه نبوده‌است. لذا پژوهش حاضر در شمار نخستین مطالعات این حوزه قرار می‌گیرد که هدف آن بررسی رابطه بین شادی و کیفیت محیط‌زیست است. بر این اساس با استفاده از داده‌های ۱۵۵ کشور جهان طی دوره زمانی ۲۰۰۶ - ۲۰۱۶ (به صورت دو سالانه) با روش داده‌های تابلویی به برآورد اثر شاخص عملکرد محیط‌زیست بر شادی پرداخته خواهد شد. به منظور تحقق این هدف، در بخش نخست، مروری بر ادبیات پژوهش صورت می‌پذیرد. در بخش دوم، پیشینه پژوهش بیان می‌شود. بخش‌های بعدی به بررسی روند تغییرات شادی و عملکرد محیط‌زیست، روش پژوهش و در نهایت، تحلیل نتایج و ارائه پیشنهادها خواهد پرداخت.

 

2.‌ مروری بر ادبیات

2-1.‌ شادی

از اوایل قرن بیستم، شادی وارد علوم اقتصادی و اجتماعی شد و رشد درآمد معرف بهبود آن تلقی گردید (استاتز[1]، 2006). از اواسط دهه 1970، رشد تحقیقات درباره شادی و مفهوم­سازی و اندازه‌گیری آن شروع شد. بسیاری از محققان، مطالعه ریچارد ایسترلین[2] (1974) را با عنوان «آیا رشد اقتصادی سهم افراد در اقتصاد را افزایش می­دهد؟» نقطه شروع می­دانند. او در مقالات متعددی ارتباط بین GDP و شادی را در کشورهای مختلف مورد ارزیابی قرار داد (ایسترلین، 1974، 1995، 2005: الف، 2005: ب). نتایج نشان داد درآمد بالا لزوما موجب شادی بیشتر در افراد نمی­شود. این نتایج، پارادوکس ایسترلین نام دارد. این پارادوکس و نیز وجود برخی شواهد دیگر که از افزایش رشد اقتصادی و همراه نبودن آن با سایر ابعاد توسعه خبر می­داد، شروعی برای انجام تحقیقات متعدد در حوزه رفاه شد (استول، لافانتین و اسچالتز[3]، 2010). با وجود اختلاف‌نظر در تعاریف این واژه،"شبکه راه­کارهای توسعه پایدار سازمان ملل[4]" با حمایت بان­کی­مون[5]، دبیرکل وقت سازمان ملل، با همکاری تعدادی از مؤسسات تحقیقاتی در آمریکا، کانادا و بریتانیا به انتشار گزارش­های جهانی در خصوص شادی اقدام کرده ­است[6]. در این راستا، عوامل تأثیرگذار بر شادی هم اهمیت یافت. مطابق دیدگاه می[7] (2007) عوامل بسیاری شادی و رفاه ذهنی افراد را تحت تأثیر قرار می‌دهد. شادی و رفاه ذهنی حاصل اثرات تمامی عوامل مؤثر بر زندگی فرد، اعم از عوامل شخصی، اقتصادی، اجتماعی، محیطی و ... است. در نمودار (1) این عوامل نشان داده شده است.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

نمودار 1. عوامل مؤثر بر شادی یا رفاه ذهنی

منبع: می (2007)

 

در ادامه چگونگی اثرگذاری محیط­زیست بر شادی تشریح می‌شود.

2-2. رفاه، شادی و محیط­زیست از منظر توسعه پایدار

با پیشرفت جوامع و مداخلات در محیط­زیست توجه به آن به عنوان بستر لازم برای تضمین پایداری در توسعه بسیار اهمیت یافت. راشل کارلسن[8] (1962) با تألیف کتاب "بهار خاموش" توانست ارزش­های منابع خدادادی را با دیدگاهی جدید در جهان مطرح نماید. جملات به ظاهر ساده این کتاب، تا آنجا پیش رفت که در سال 1972 در همایش استکهلم، با شعار "تنها یک کره خاکی"، آنها را به تدوین راهکارهای محیط­زیستی وا­داشت. این توجه در سال 1992 با حضور بیش از 150 نماینده از کشورهای جهان و میزبانی کشور برزیل در اجلاس ریو دوژانیرو با شعار "توسعه پایدار"، نقطه عطف تاریخ محیط­زیست گردید و دولت­ها را تشویق به استفاده از نیروهای خودجوش مردمی تحت عنوان تشکل­های غیر­دولتی[9] نمود (مؤمنی و امینی میلانی، 1390). حداقل چهار دلیل برای فرضیه تأثیرگذاری محیط زیست بر شادی و رفاه وجود دارد که در ادامه بیان می‌شود.

2-2-1.‌ دیدگاه مبتنی بر زیستگاه، روان­شناسی و تکامل

در این دیدگاه، از روان­شناسی تکاملی به عنوان چارچوب تحلیلی نمایش اثرات رفتاری ناشی از مناظر و زیستگاه­های طبیعی بر افراد بهره­ گرفته­ می­شود. این فرضیه که هارتینگ، میشل، د وریز، و فرامکین[10] (۲۰۱۴) بر مبنای یک نظرسنجی به ارائه آن پرداختند، سعی در توضیح این نکته دارد که چگونه فشارهای انتخابی، ذهن انسان را شکل داده­اند؛ به گونه­ای که به زیستگاه و یا ویژگی­های خاص آن جذب شوند. اگرچه این فرضیه به ندرت قابل آزمون است، اما می‌تواند به عنوان نقطه شروع، در تحقیقات تجربی مفید واقع شود. محققان در این خصوص به وابستگی ذاتاً عاطفی انسان با محیط طبیعی اشاره می­کنند که در این رابطه نظریه «بیوفیلیا» قابل­توجه است.

برقراری ارتباط بین شادی و محیط­­زیست با بهره­گیری از نظریه «بیوفیلیا[11]» صورت می­گیرد که نخستین بار توسط ویلسون[12] (۲۰۰۰) به منظور توصیف ماهیت ارتباط و پیوند تنگاتنگ بین انسان­ها و طبیعت و دیگر اشکال حیات مطرح ­شد. شواهد بسیاری دال بر مزایای احساسی و روان­شناختی ارتباط انسان با طبیعت وجود دارد. به عنوان مثال، حضور در طبیعت به کاهش سطح اضطراب و افسردگی، افزایش اعتماد به نفس و بهبود سلامت افراد منجر می­شود (موریس[13]، 2003).

بر پایه تحقیقات راشل و استفان کاپلان[14] (کاپلان­، 1989؛ کاپلان­، رایان وگریز[15]، 1998) که پایه‌گذاران «نظریه بازسازی تمرکز ذهنی[16]» هستند؛ مردم به­طور­کلی، محیط­های طبیعی را به محیط‌های مصنوع ترجیح می­دهند و واکنش­های مثبتی را در ابعاد فیزیکی و روانی به هنگام مواجهه با مصادیق طبیعت از خود نشان می­دهند. حتی تصاویر طبیعت و صداهای محیط طبیعی اثرات مثبت ادراکی بر افراد دارند (اولریچ و سیمونز، لوسیتو، فیوریتو، مایلز و زلسون[17]، 1991). بررسی این محققان نشان می­دهد تمرکز و توجه مداوم مانند مطالعه و کار کردن پشت یک میز، ذهن را دچار فرسودگی کرده و به خستگی یا پراکندگی تمرکز ذهنی منجر می­شود (برمن، جونیدز و کاپلان[18] ، 2008). نظریه بازسازی تمرکز ذهنی کاپلان­ الگوی کاربردی مناسبی برای کاهش فشار روانی و اضطراب در محیط­های شهری ارائه می‌دهد.

نظریه مهم دیگر، «قابلیت محیطی» است که توسط جیمز گیبسون[19] (1994) ارائه­ شده و به شرح کارایی، شایستگی و قابلیت­های فرافیزیکی محیط می­پردازد. به عقیده وی هر عنصری در محیط علاوه بر عملکرد مترتب بر خود، دارای قابلیت­های دیگری می‌باشد (گیبسون ، ۱۹۹۴). بر مبنای این نظریه درخت تنها برای سایه­اندازی نیست، بلکه احساساتی چون بالارفتن از ساقه، چنگ انداختن در شاخه­ها، لمس کردن شیارهای روی پوسته و... را نیز برمی­انگیزاند. این نظریه بیان می‌کند ادراک بیننده از پیشینه­های اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی و مذهبی او نیز تاثیر می‌پذیرد. بستر چمن، کودک را به غلتیدن در آن تحریک می­کند، محقق را به دعوت به نشستن برای مطالعه و رهگذر بزرگسال را به قدم زدن در آن وامی­دارد. نظریه گیبسون خاستگاه روان‌شناسانه دارد و معتقد است قابلیت­های محیطی صرفاً به عناصر آن معطوف نیست، بلکه بسترهای انسانی مانند فرهنگ و اجتماع را نیز در برمی­گیرد (کاستال[20]، 1995).

کیتا[21] (2002) در نمودار (2) به خوبی رابطه بین انسان، محیط و قابلیت­های محیطی را نمایش داده ­است. در این دیاگرام، تنها بخشی از قابلیت­های محیطی که توسط عامل انسانی پوشش داده شده جنبه عملکردی یافته و بارور شده­اند و جنبه­های زیادی در حد قابلیت باروری باقی می­ماند و تنها بخش­هایی جنبه عملکردی پیدا می­کند که عامل انسان، اجازه بروز آن را می­دهد.

                        

 

 

 

فرد

قابلیتها و مهارتهای شکل گرفته

 

 

 قابلیتها و مهارتهای بالقوه

                                                                 

 

قابلیتها و مهارتهای ادارک شده

 

 

قابلیتها و مهارتهای

 استفاده شده

 

محیط زیست

 

 

 

نمودار 2. رابطه عامل انسانی با عامل محیط

منبع: کیتا (200۲)

 

در این نمودار، مدل بیضی عمودی از انسانی به انسان دیگر تغییر می­کند. دامنه نوسان این محدوده در انسان­هایی با بستر اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی یکسان و نزدیک به هم ناچیز بوده و با بروز تفاوت­های بیشتر در این بسترها، دامنه فوق نیز گسترده می­شود (کاستال، 1995).

2-2-2.‌ کالاهای محیط­زیستی بد، بهداشت روانی و فیزیکی

محیط­های شهری نیز ممکن است آثار سوء و مخربی به دلیل ایجاد سطوح بالاتری از صدمات و آسیب­های محیط­زیستی به همراه داشته که می­تواند شادی افراد را به صورت قابل­توجهی تحت تأثیر قرار داده و اثرات مستقیمی بر سلامت جسم و روان افراد برجای گذارد. تاکنون اثرات سوء وارد بر سلامتی افراد ناشی از سروصدا و آلودگی هوا به روشنی مستند شده­اند (پاسچیر- ورمیر و پاسچیر[22]، 2000). اثرات مخرب ناشی از قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا در جدول (1) خلاصه شده­ است. گروه­های حساس، کودکان و نوزادان، سالمندان، بیماران قلبی و ریوی، افراد با وضعیت اجتماعی و اقتصادی در سطوح پایین آموزش، بهداشت و تغذیه در برابر آثار مخرب ناشی آلودگی هوا مستعدتر شناخته می­شوند (سازمان جهانی بهداشت، 2005).

 

جدول 1. آثار بهداشتی ناشی از آلودگی هوا

اثرات منسوب به قرارگیری بلند­مدت در برابر آلودگی هوا

اثرات منسوب به قرارگیری کوتاه­مدت در برابر آلودگی هوا

مرگ­و­میر ناشی از بروز بیماری­های قلبی عروقی و تنفسی

ایجاد بیماری­های تنفسی و بستری شدن در بیمارستان­های قلبی و عروقی

بروز بیماری­های تنفسی مزمن و شیوع آن

(به عنوان مثال آسم)

مراجعه به اورژانس و انجام مراقبت­های اولیه تنفسی و قلبی عروقی

تغییرات مزمن در کارکردهای فیزیولوژیک افراد

انجام مراقبت­های اولیه تنفسی و قلبی عروقی و استفاده از داروهای مربوطه

سرطان ریه

محدود شدن فعالیت در روز، غیبت کاری و غیبت در مدارس

ایجاد بیماری­های مزمن قلبی و عروقی

بروز علائم حاد (خس­خس، سرفه، ایجاد خلط و سایر عفونت­های تنفسی)

ایجاد محدودیت در رشد جنین و بروز نقص هنگام تولد

تغییرات فیزیولوژیکی (به عنوان مثال تغییر در عملکرد شش­ها)

منبع: سازمان جهانی بهداشت (۲۰۰۵)

سلامت یکی از علل عمده شادی افراد شناخته ­می­شود، لذا بهبود سلامت به واسطه کارکرد محیطی می­تواند تا حدود زیادی متوجه شادی افراد شده و در افزایش آن مؤثر باشد. از طرفی در خطر قرارگرفتن سلامتی به واسطه آسیب­ها و صدمات وارده به محیط­زیست که می­تواند بر شادی اثرگذار باشد؛ بر طبق نظر ولش[23] (2006) نیازی نیست افراد از رابطه علت و معلولی بین سلامت خود یا شادی با مشکلات محیط­زیستی آگاهانه باخبر باشند. با این حال، ممکن است آگاهی از صدمات و آسیب­های محیط­زیستی مانند آلودگی هوا و دیگر اثرات منفی آن بر انسان و اکوسیستم‌ها، منجر به کاهش رضایت از زندگی و شادی افراد به­ طور­ مستقیم و مستقل از اثراتی که بر سلامت دارد، شود. فرر.ای.کاربونل و گودی[24] (2007) نشان دادند که بین رضایت از زندگی و سطوح خاصی از نگرانی­های محیط­زیستی ارتباط معنادار وجود دارد.

2-2-3. مزایای ارتباط با محیط­های طبیعی

محیط­های طبیعی می­توانند افزایش شادی را از طریق تسهیل و ترغیب به رفتارها و فعالیت‌هایی که برای جسم و روان فرد سودمند هستند، مانند ورزش کردن، تفریح، تعامل اجتماعی و ... موجب شوند (بارتون و پرتی[25]، 20۱۰). رنارد و موستین[26] (۱۹۷۹) دلایل اثرات مثبت مناظر طبیعی بر انسان در نتیجه ارتباط نزدیک با طبیعت را بررسی کرده و بهره­مندی انسان از طبیعت را به شکل حسی، فکری، اجتماعی و فیزیکی شناسایی کرده­ است.

2-2-4.‌ تابع تولید خانوار

ویژگی­های محیط­زیست ممکن است با ورود به تابع تولید خانوار  سبب تغییر در هزینه­های تولید کالا و یا خدمات شود (بکر[27]، 1965). به عنوان مثال، ابعاد تغییر اقلیم، نظیر دما و بارش ممکن است افزایش هزینه­های دست­یابی به یک سطح از آسایش را با افزایش در هزینه­های گرمایش، سرمایش، پوشاک و تغذیه موجب شود (ردانز و مدیسون[28]، 201۱). از طرفی با توجه به این نکته که نبودن سروصدا به عنوان یک ورودی در ایجاد خواب مفروض است، سروصدا می­تواند هزینه­های خانوار را از طریق هزینه­های ناشی از استفاده از درب و پنجره­های دوجداره، گوشی­های نویزگیر و یا مصرف قرص­های خواب­آور افزایش دهد (ون رایج، 1981).

بنابراین، منافع تماس با طبیعت، بسیار عمیق است. فارغ از چگونگی اثرگذاری طبیعت بر انسان که می­تواند به واسطه ارتباطات بیولوژیکی و یا از کانال متأثر کردن سلامتی باشد، محیط­زیست عاملی اثرگذار بر شادی و رضایت از زندگی در جامعه بشری شناخته ­می­شود. به این ترتیب، تلاش برای حفاظت و استفاده بهینه از منابع و امکانات محیط­زیستی امری ضروری تلقی می­شود.

2-3.‌ پیشینه پژوهش

در سال­های اخیر پژوهش­ها حاکی از آن است که متغیرهای اثرگذار بر شادی، به دو گروه عوامل و متغیرهای اثرگذار در سطح خرد (فردی) و عوامل و متغیرهای اثرگذار در سطح کلان (اجتماعی) طبقه­بندی می­شوند. این پژوهش بر مطالعات در سطح کلان تمرکز دارد.

عوامل مهم در سطح کلان که شادی را دستخوش تغییر می­سازند، عبارتند از:

-        شرایط کلان اقتصادی (مانند وجود شکاف طبقاتی و نرخ رشد اقتصادی)؛

-        شرایط نهادی (آزادی سیاسی، دموکراسی و حاکمیت قانون)؛

-        آسیب­های اجتماعی (وجود تروریسم و نبودن اعتماد اجتماعی، وجود فساد و جنگ داخلی)؛

-        برخورداری از منابع طبیعی و امکانات محیط ­زیستی.

بر اساس نتایج برخی مطالعات، کیفیت نهادی خوب، شادی بیشتری خلق می­کند (فری و استاتزر، 2002). حال آنکه تروریسم، جنگ داخلی و فساد اثرات منفی قابل توجهی بر شادی دارد (به ترتیب، ولش، 2008: الف و 2008: ب؛ فری، لوچینگر و استارتز[29]، 2009).

ولش[30] (2006) رابطه بین محیط­زیست و رضایت از زندگی را با استفاده از مجموعه داده‌های پانل برای ده کشور اروپایی از سال 1990 - 1997 بررسی کرد. نتایج نشان دادند معیارهای عینی آلودگی هوا اثرات منفی قابل­توجهی بر سطح شادی ملت­ها دارد. نتایج برخی پژوهش­های بین‌گر وجود رابطه بین شادی و میزان دسترسی به محیط­های طبیعی است. از طرفی اثبات شده است که افراد در خارج از محیط شهری و در طبیعت به طور قابل توجهی شادتر هستند (مک کرون[31]،201۲). ردانز و مدیسون[32] (2005) کیفیت محیط­زیست را به عنوان یک بعد مهم در ارزیابی کیفیت زندگی افراد بررسی کرده­اند.

تحقیقات کمی شادی را به عنوان معیاری روان­شناختی برای ارزیابی افراد از رفاه درنظر گرفته‌اند. با توجه به اهمیت رفاه در زمینه توسعه و پیشرفت جوامع، عوامل اثرگذار بر معرف‌های آن به ویژه در حوزه کلان می­تواند بسیار حائز اهمیت باشد. در ایران پژوهش‌های کمی به شادی پرداخته‌اند، برخی از مهم‌ترین این مطالعات عبارتند از:

میرشاه جعفری، عابدی و دریکوندی (۱۳۸۱) در مطالعه خود ۱۰ عامل مهم و مؤثر بر شادی را بیان کرده‌اند. این عوامل عبارتند از: شخصیت، عزت نفس، اعتقادات مذهبی، سرمایه­ اجتماعی، فعالیت‌های اوقات‌ فراغت، وضعیت اقتصادی، رضایت شغلی، سلامت، تأهل و جنسیت.

فتح­آبادی، محمود زاده و جعفری (۱۳۸۹) به بررسی اثر متغیرهای کلان بر شادی در کشورهای توسعه­یافته و در حال ­توسعه پرداختند. آنها از داده­های مقطعی مربوط به ۴۰ کشور در حال ­توسعه و ۳۰ کشور توسعه­یافته برای میانگین دوره ۲۰۰۰ - ۲۰۰۸ استفاده کردند. نتایج این مطالعه بیانگر اثر مثبت درآمد سرانه و امید به زندگی در هر دو گروه کشورها و اثر منفی بیکاری در گروه کشورهای در حال­ توسعه می­باشد.

 

4.‌ بررسی روند تغییرات شادی و عملکرد محیط­زیست

4-1.‌ عملکرد محیط­زیست

شاخص عملکرد محیط­زیست (EPI) [33]، کشورها را بر اساس عملکرد آنها در حوزه مسائل محیط­زیستی در دو حوزه گسترده سیاستی یعنی "حفاظت از سلامت انسان از آسیب­های محیط­زیستیو حفاظت از اکوسیستم­ها رتبه­بندی می­کند. این دو مؤلفه توسط 16 شاخص در 6 زمینه بهداشت محیط، کیفیت هوا، کیفیت منابع آب، کیفیت منابع طبیعی مولد، تنوع زیستی و زیستگاه و انرژی پایدار اندازه‌گیری می‌‌شوند. در این شاخص با تعیین اهداف نهایی و مطلوب کمی‌ و تعیین فاصله هر کشور نسبت به آنها، امتیاز و رتبه هر کشور مشخص می‌‌شود. این شاخص امکان مقایسه عملکرد هر کشور با دیگر کشورها و نیز همسایگان آنها را فراهم می‌سازد. با استفاده از داده­های سری زمانی، کشورها همچنین می‌توانند تغییر عملکرد خود در طول زمان را مشاهده کنند.

پس از انتشار گزارش شاخص عملکرد محیط­زیست در سال ۲۰۰۶، این شاخص در سال 2008، مجددا مورد بازبینی قرار گرفت و تغییراتی در شاخص­ها صورت گرفت. تفاوت این شاخص با شاخص EPI در سال 2006، در افزایش تعداد شاخص‌ها از 16 شاخص به 25 شاخص در طبقات مختلف است. شاخص عملکرد محیط‌زیستی 2008 بر دو هدف کاهش تنش‌های محیط‌زیستی بر سلامت انسان و ارتقای سرزندگی اکوسیستم‌ها و مدیریت کارآمد بر منابع طبیعی تمرکز داشت.

یکی از بزرگ‌ترین مشکلات چارچوب شاخص عملکرد محیط­زیست در سال­های 2006 و 2008 میلادی عدم توانایی در ردیابی تغییرات عملکرد در طول زمان است. بنابراین این شاخص در سال 2010 نیز مورد بازبینی قرار گرفت. تغییراتی در شاخص­ها صورت گرفت و یک رویکرد با روش آزمایشی با تمرکز بر این نکته که کدامیک از سری داده­های زمانی شاخص­ها موجودند، به منظور برجسته کردن توانایی بالقوه کشورهایی که در طول زمان پیشرفت داشته و یا افول کرده­اند طراحی گردید. در واقع این مقدار نشان­دهنده پیشرفت و یا تنزل کشورها در نیل به عملکرد مطلوب می­باشد.

گزارش 2014 شاخص عملکرد محیط­­زیست، چندین نوآوری و پیشرفت را در قیاس با نسخه‌های پیشین ارائه می­دهد. این گزارش از سبکی پیچیده و بیشتر تکنیکی به سمت روشی روایی و اکتشافی حرکت کرده­ است. داده­ها و شاخص­ها در محاسبه EPI بهبود یافته­اند. این گزارش، شاخص­های جدید آب ­و هوا و انرژی را با مقادیر آن برای اقتصادهای مختلف و سطوح متفاوت توسعه­یافتگی در کشورهای سراسر جهان ارائه می­دهد. حوزه­های کیفیت هوا و نواحی جنگلی شامل شاخص­های جدیدی برای آلودگی هوا و تغییرات در سطوح پوشش جنگلی است که این داده از طریق ایجاد شکاف در داده­های ماهواره­ای قابل شناسایی است. این نتایج وضعیت واقعی­تری از محیط­زیست را منعکس می­کنند. برای نخستین بار، EPI در سال 2014 یک شاخص جدید را با نام تصفیه فاضلاب معرفی می­کند. با استفاده از داده­های جدید جمع­آوری شده به وسیله مرکز قانون و سیاست‌های محیط‌زیستی دانشگاه ییل[34]، شاخص تصفیه فاضلاب میزان فاضلاب جمع­آوری شده یک کشور را اندازه­گیری کرده و رفتار آن کشور در قبال بازگشت آن به محیط­زیست را نشان می­دهد. بدین ترتیب از سال ۲۰۰۶ و با این تغییرات عمده در تهیه شاخص­ها، عملکرد محیط­زیستی کشورها تاکنون برای سال‌های ۲۰۰۶، ۲۰۰۸، ۲۰۱۰، ۲۰۱۲، ۲۰۱۴ و ۲۰۱۶ منتشر شده­ است.

یکی از نکات مهم این است که نحوه محاسبه نمره کشورها و رتبه­بندی آنها در هر گزارش متفاوت بوده و هربار مورد بازبینی قرار می­گیرد. به دلیل تغییر در نحوه محاسبه و اندازه­گیری این شاخص شاید مقایسه نمره و رتبه کشورها در طی سال­های مختلف به سادگی امکان­پذیر نباشد؛ بدین منظور در این پژوهش از گزارشی که مجدداً عملکرد کشورها را از سال 2002- ۲۰۱۶ با توجه به شاخص­های مورد نظر در گزارش ۲۰۱۶ این مرکز مورد اندازه­گیری قرار می‌دهد، استفاده می‌شود. استفاده از این گزارش امکان مقایسه میان کشورها و مقایسه تغییر در عملکرد هر کشور طی سال­ها را فراهم می­کند. لذا بر مبنای این شاخص مورد بازبینی واقع شده برای تمام سال­های مورد پژوهش مقدار شاخص EPI از صفر تا 100 است که 100 مطابق هدف و صفر بدترین حالت را در خصوص محیط­زیست هر کشور منعکس می­سازد.

4-2.‌ شادی

رده­بندی کشورها در معیار شبکه راه کار­های توسعه پایدار سازمان ملل متحد[35]، بر مبنای گزارش خود افراد از شادی ادراک­ شده از سوی آنان و به دو شکل صورت می­پذیرد:  اول به صورت یک احساس «آیا دیروز شاد بوده­اید؟» و دوم، به صورت یک ارزیابی «آیا به ‌طور‌ کلی، در زندگی خود شاد هستید؟.» درک احساس و ارزیابی هر فرد از وضعیت زندگی خود که معرف شادی است در قالب نردبان کانتریل[36]صورت می­پذیرد. به این معنا که از افراد خواسته می­شود نخست «یک نردبان متشکل از ده پله را تصور کنند به نحوی که پله صفر معرف بدترین زندگی ممکن و ده معرف بهترین آن است، با توجه به پاسخ دو سؤال بالا، مسئله این است که در حال حاضر فرد در کدام پله ایستاده و موقعیت فعلی خود را چگونه ارزیابی می‌کند؟.» در 10 کشور برتر، متوسط ارزیابی زندگی افراد 4/7 در مقیاس 0 تا10 است؛ در حالی که این رقم برای 10 کشور پایین رده­بندی کمتر از نصف آن یعنی 4/3 است[37].

در آخرین گزارش مورد استفاده در پژوهش حاضر در سال  ۲۰۱۶ می­توان دریافت که کشورهای ثروتمند اروپای شمالی در صدر جدول ایستاده‌اند و رتبه نخست از آن دانمارک است. همچنین رتبه‌های دوم تا پنجم به کشورهای نروژ، سوئیس، هلند و سوئد تعلق گرفته است. در این گزارش میزان شادی مردمان بعضی کشورها در طول 5 سالی که از گزارش اول می‌گذرد، تغییرات اساسی کرده است. به‌طوری که میزان شادمانی کشورهای آفریقایی با موقعیت جغرافیایی در پایین صحرای آفریقا و آمریکای لاتین افزایش یافته و به یک همگرایی خاصی رسیده­ است. از سوی دیگر، در بعضی کشورهای صنعتی میزان شادی کاهش یافته است. در میان 156 کشوری که در این گزارش مورد ارزیابی قرار گرفته‌اند، ایران در رتبه 1۰5 و با میانگین رتبه 643/4 قرار گرفته­ است. رتبه آخر این جدول نیز از آن مردم توگو شده­ است. جدول (۲) معرف وضعیت ایران در دو شاخص عملکرد محیط­زیست و شادی در دوره­های مورد پژوهش است.

 

جدول 2. شاخص­ عملکرد محیط ­زیست و شادی ایران

نام کشور

دوره زمانی

عمکلرد محیط­ زیست

شادی

ایران

۲۰۰۶

۱/۴۹

-

۲۰۰۸

۹۸/۴۸

۱۲/۵

۲۰۱۰

۷۶/۵۰

-

۲۰۱۲

۰۸/۵۱

۶۰/۵

۲۰۱۴

۰۸/۵۱

۶۸/۴

۲۰۱۶

۳۲/۶۶

۶۵/۴

منبع: سایت مرکز قانون و سیاست‌های محیط‌زیستی دانشگاه ییل و سایت گزارش شادی جهانی (سال‌های مختلف)

5.‌ روش پژوهش

بسیاری از اقتصاددانان در طول زمان به این حقیقت دست­یافته­اند که افراد ترجیحات مختلفی برای کالاهای مادی و معنوی دارند. برای مثال آنها ممکن است شغل کم­درآمدتر را برای رسیدن به زرق‌ و ‌برق شغلی بالاتر ترجیح دهند و از این طریق، میل به شادمانی خود را ارضاء نمایند. مطالعه شادمانی می­تواند بخشی از مفروضات متعارف (محدود بودن مطلوبیت به قید بودجه) را به چالش بکشد. اقتصاد شادمانی با طرح روندی جدید در علم اقتصاد می­تواند بر اندیشه­ای واقعی­تر در مقایسه با حداکثر سود و حداکثر مطلوبیت و رفاه استوار شده و مبنایی برای تعامل بین اثرات مادی و غیرمادی در تصمیم­گیری رفتار اقتصادی باشد. با توجه به مطالعه گراهام[38] (۲۰۰۵) می­توان نوشت:

(1)                                                                               

که در آن  شادمانی فرد  در زمان ،  برداری از متغیرهای توضیحی و  جمله اخلال است. این رگرسیون معمولاْ  کمتری نسبت به رگرسیون­های دیگر اقتصادی دارد؛ زیرا اندازه‌گیری احساسات و متغیرهای دیگر شادمانی و نشاط، با احتمال خطای بیشتر در سنجش همراه بوده و در جمله اخلال خلاصه می­شوند (ابونوری و اسکندری، ۱۳۹۵).

مبتنی بر نظریه­های موجود در ادبیات موضوع می­توان چنین استدلال کرد که شادی از عوامل مختلفی از جمله محیط­زیست تأثیر می­پذیرد. پرسش پژوهش حاضر این است که آیا بهبود عملکرد محیط‌زیست می­تواند افزایش شادی را به همراه داشته باشد؟؛ لذا به دنبال شکل‌گیری این پرسش فرضیه اثرگذاری مثبت بهبود عملکرد محیط­زیست بر شادی شکل می‌گیرد. این پژوهش تلاشی برای یافتن شدت و نوع این اثرگذاری است. داده­های مورد‌نظر در این مطالعه از نوع تلفیقی بوده و با توجه به انتشار دو سالانه شاخص عملکرد محیط­زیست و نیز در دسترس نبودن داده شادی برای تمام این سال­ها از داده­های موجود طی 6 سال از ۲۰۰۶-۲۰۱۶ میلادی و به صورت دو سالانه (۲۰۰۶، ۲۰۰۸، ۲۰۱۰، ۲۰۱۲، ۲۰۱۴ و ۲۰۱۶) استفاده­ شده ­است. متغیر مستقل، شادی و متغیرهای کنترلی، ضریب جینی[39]، آزادی انتخاب[40] و تأثیر منفی محیطی[41] است. داده­های مربوط به متغیر عملکرد محیط­زیست از سایت مرکز قانون و سیاست‌های محیط‌زیستی دانشگاه ییل، داده­های مربوط به متغیر شادی از سایت گزارش شادی جهانی، داده­های متغیر ضریب جینی از سایت بانک جهانی و داده­های آزادی انتخاب و تأثیر منفی محیطی از سایت مؤسسه جهانی گالوپ تهیه شده‌ است.

یکی از بارزترین مشخصه­ داده­های تلفیقی که به منظور برآورد الگوی مورد پژوهش مورد استفاده قرار می­گیرد، این است که جملات اخلال را شکسته و به تغییرات سری زمانی و مکانی تفکیک می­کند. مبتنی بر دیدگاه جورج مک کرون (۲۰۱۲) و نیز گراهام (۲۰۰۵) که پیش از این اشاره شد، شادی مطابق معادله زیر از محیط­زیست تأثیر می­پذیرد، به این ترتیب:

(2)                                                               

که در آن  معرف شادی کشور ­ ام در سال  ام،  معرف شاخص محیط­زیستی کشور ­ ام در سال  ام،  معرف برداری از متغیرهای اثرگذار بر شادی کشور ­ ام در سال ام (که شامل ضریب جینی، آزادی انتخاب و تأثیر منفی محیطی است) می­باشد.

تخمین معادلات در حالت داده­های تلفیقی بستگی به فروضی دارد که در مورد ضرایب، عرض از مبدأها و جمله خطا اعمال می­شود. به منظور شناسایی و انتخاب روش مناسب برای برآورد مدل، از دو آزمون F لیمر و آزمون هاسمن استفاده می­شود. اما پیش از برآورد مدل باید از مانایی یا عدم مانایی متغیرها با توجه به این نکته که در صورت مانا نبودن متغیرهای مدل، احتمال ایجاد رگرسیون ساختگی وجود دارد، آگاهی پیدا کرد. نتایج گویای آن است که ریشه واحد مشترک و نیز مقطعی برای داده­ها وجود ندارد.

5-1.‌ آزمون F لیمر و آزمون هاسمن

مقدار  و  برای آزمون اثرات ثابت مقطعی، به ترتیب برابر با ۰/۱۵ و ۹/۴۱۸ است که در ناحیه بحرانی قرار دارند و بدان معناست که اثرات ثابت مقطعی وجود دارد. بدین ترتیب، کشورها از لحاظ برخورداری از شادی تفاوت معناداری با هم دارند. همچنین مقادیر ۳/0  و ۹/۱  برای آزمون اثرات ثابت زمانی هم نشان می­دهد که اثرات ثابت زمانی وجود ندارد. این نتیجه گویای آن است که شادی در هریک از کشورها در طول زمان به صورت معناداری دستخوش تغییر نشده ­است. در نهایت، مقادیر  و  برای آزمون همزمان اثرات ثابت مقطعی و زمانی به ترتیب ۷/۱۴ و ۶/۴۲۲ است که حاکی از آن است که اثرات ثابت هم در بین مقاطع (کشورها) و هم برای هر کشور در طول زمان وجود دارد.

 

جدول 3. نتایج حاصل از آزمون F لیمر برای تمامی کشورهای مورد پژوهش(جدول 3 و 4 ادغام شود)

Effects Test

Statistic

d.f.

Prob.

آماره  در اثرات ثابت مقطعی

۰۱/۱۵

(۹۸, ۶۷)

0000/0

آماره  در اثرات ثابت مقطعی

۹/۴۱۸

۶۷

0000/0

آماره  در اثرات ثابت زمانی

۳/۰

(۹۸,۳)

۷۶۸۱/0

آماره  در اثرات ثابت زمانی

۹/۱

۳

۵۷۲۹/0

آماره  در اثرات ثابت مقطعی و زمانی

۷/۱۴

(۹۸,۷۰)

0000/0

آماره  در اثرات ثابت مقطعی و زمانی

۶/۴۲۲

۷۰

0000/0

منبع: یافته­های پژوهش

 

نتیجه اصلی آزمون هاسمن تحت آماره  نمایش­ داده ­می­شود. با توجه به اینکه مقدار مربوط به این آماره بزرگ بوده (۷۸/۲۰ ) و در ناحیه بحرانی قرار دارد و فرضیه  مبنی بر مناسب بودن اثرات تصادفی رد می­شود. لذا مدل اثرات ثابت ترجیح داده می­شود.

 

جدول 4. نتایج آزمون هاسمن برای تعیین اثرات ثابت یا تصادفی در تمامی کشورهای مورد پژوهش

احتمال

درجه آزادی آماره

آماره

آزمون

0۰۰۳/0

۴

۷۸/۲۰

هاسمن

منبع: یافته­های پژوهش

 

5-3.‌ نتایج حاصل از برآورد مدل با روش اثرات ثابت

نتایج حاصل از تخمین مدل به روش اثرات ثابت را می­توان در جدول (۵) مشاهده­ کرد که در آن متغیر وابسته شادی است.

 

جدول 5. نتایج برآورد الگو

متغیرها

ضرایب

انحراف معیار

آماره t

احتمال

عملکرد محیط­زیست

۰۶۵۳/0

۲۰۱۰/۰

۱۰۳۹/۳

00۲۵/0

آزادی انتخاب

۵۹۰۲/۱

۱۶۵۵/۰

۶۰۸۳/۹

0000/0

ضریب جینی

۵۷۲۱/۵-

۱۳۹۳/۱

۸۹۰۴/۴-

0000/0

اثر منفی محیطی

۷۰۶۶/۲-

۴۳۸۱/۰

۱۷۷۶/۶-

000۰/0

عرض از مبدأ

۶۴۹۰/۳

۷۵۰۲/۱

۰۸۴۸/۲

0۳۹۶/0

0000/0                 ۹۹/۳۷                      9۶/0

منبع: یافته­های پژوهش

 

با توجه به نتایج حاصل از برآورد مدل بهبود عملکرد محیط­زیست تأثیر مثبت و معناداری بر شادی دارد. به این ترتیب، شادی ادارک ­شده توسط هر شخص می­تواند متأثر از وضعیت محیط‌ زیستی او دستخوش تغییر گردد. افزون بر این، تمامی متغیرهای کنترلی هم تأثیر معناداری بر متغیر وابسته دارد؛ به گونه­ای که افزایش ضریب جینی و به تعبیری، اختلاف طبقاتی و نیز افزایش اثر منفی محیطی دارای تأثیر منفی بر شادی و برخورداری از آزادی انتخاب از اثر مثبت بر آن برخوردار بوده­ است. لذا همان گونه که پیش­بینی می­شد، فرضیه آزمون دال بر اثرگذاری مثبت و معنا­دار بهبود عملکرد محیط­زیست بر شادی تأیید می­شود. گفتنی است تأثیر سایر متغیرها بر شادی هم مطابق نظریه­های موجود در این رابطه از صحت و اعتبار برخوردار است.

 

6.‌ نتیجه‌گیری و پیشنهادها

در سال­های اخیر توجه به معیارهای رفاه و عوامل مؤثر بر آن، با توجه به نقشی که در توسعه‌یافتگی جوامع دارد، بسیار افزایش­ یافته­ است. در حال حاضر، رفاه نه تنها با معیارهای پولی و درآمدی که با استفاده از معیارهای روان­شناختی نظیر ادراک افراد از میزان بهداشت، سلامت، آموزش، شادی و رضایت از زندگی مورد سنجش و ارزیابی قرار می­گیرد. شادی یکی از معیارهای رفاه است که در سال­های اخیر بسیار مورد ‌توجه محققان قرار گرفته است. این معیار، توسط شبکه راه­کار­های توسعه پایدار سازمان ملل بر مبنای گزارش خود افراد از شادی ادراک شده آنها اندازه‌گیری و منتشر می­شود. پیش از قرن بیستم، هر افزایش درآمد فرد یک بهبود در وضعیت رفاهی او تلقی می­شد، آنچنان که کشورها در مراحل نخستین توسعه، به منظور تحقق این مهم، حتی به هزینه تخریب محیط­زیست به افزایش درآمد سرانه توجه داشته­اند. اما بعدها که رفاه با معیارهای روان­شناختی مورد بحث قرار گرفت، لزوم توجه به تمام مؤلفه­های تعیین­کننده آن اهمیت یافت. از این دیدگاه، محیط­زیست خود می­تواند یکی از مؤلفه­های تعیین­کننده شادی و رفاه ادراک‌ شده باشد. بنابراین، در این پژوهش با استفاده از الگوی داده­های تلفیقی برای ۱۵۵ کشور جهان، به بررسی اثر شاخص عملکرد محیط­زیست بر شادی پرداخته شد. نتایج حاصل از برآورد نشان­دهنده اثرگذاری مثبت و معنادار شاخص عملکرد محیط­زیست بر شادی است. به عبارت دیگر، بهبود کیفیت محیط­زیست یکی از عوامل تعیین­کننده رفاه جوامع مورد بررسی می­باشد. به این ترتیب، فرضیه مورد پژوهش مورد تأیید قرار می­گیرد. نتیجه این فرضیه همسو با تحقیقات اسمیت و هوانگ (1995)، ولش (2003)، هانتر (2003)، ردانز و مدیسن (2005)، ولش (2006)، بکتچی، گاستریوتا و گیونتلا[42] (۲۰۱۰)، بررتون، کلینچ و فریرا[43] (2008)، مک کرون و موراتو (200۹)، ولش (2009)، فری، لوچینگر و استانزر[44] (2009)، فریرا و مورو (2010)، مک کرون و موراتو (201۳)، فریرا، آکای، بررتون، چانادو، مارتینسون، مورو و نینگال[45] (۲۰۱۳) و لیائو، شا و لین[46] (۲۰۱۵) است. در واقع از آن هنگام که ریچارد ایسترلین نشان داد شادی و رضایت انسان­ها به نسبت افزایش درآمد آنها افزایش نمی­یابد، مباحث مختلفی پیرامون این سؤال که عوامل مشخص­کننده شادی و رضایت از زندگی چیست، مطرح شد. از سال 1997 پزوهش­ها و مطالعات متعددی برای دست­یابی به پاسخ این سؤال صورت گرفت که در نتیجه آنها عوامل تأثیرگذار دیگری هم معرفی شدند. در شمار این متغیرها علاوه بر محیط­زیست که نتایج این پژوهش اثرگذاری آن را تأیید کرد، می­توان به ضریب جینی، آزادی انتخاب و اثر منفی محیطی تورم نیز اشاره کرد.

امروزه توافق بر این است که درآمد، تأثیر مثبت بر رفاه فردی و شادی برجای می­گذارد و این ارتباط از نظر آماری معنادار است. گواه این مدعا را می­توان در پژوهش و مطالعات افرادی مانند فری و اسـتاتزر (2000) مشاهده کرد. درآمد به علت ایجاد فرصت به دست آوردن کالاهای مورد خواست بشر و نیز به علت کسب شأن و جایگاه اجتماعی بالاتر، می­تواند موجب افزایش رفاه و شادی شود. اما آنچه که شادی افراد را دستخوش می­سازد نه فقط کسب درآمد و افزایش سطح سرانه آن برای افراد جوامع که چگونگی توزیع آن است. تحقیق حاضر هم، همانند شمار زیادی از مطالعات، اثرگذاری منفی و معنادار افزایش ضریب جینی بر شادی افراد را تأیید می­کند.

همسو با نتایج مطالعات فری و استاتزر، (2002)، ولش، (a2008)، کلارک (۲۰۱۲) و فری، لوچینگر و استاتزر[47] (2009) افزایش اثر منفی محیطی و نیز محدود کردن آزادی انتخاب افراد به کاهش شادی در آنها منجر خواهد شد.

توجه به مطالعه حاضر این نکته را به سیاست‌گذاران گوشزد می­کند که نباید هر نوع افزایش درآمد را به بهای تخریب محیط­‌زیست بپذیرند؛ زیرا محیط­زیست هم در کنار سایر متغیرها، از جمله مؤلفه­های مهم در تعیین رفاه کشورهاست. برنامه­ریزی در جهت اتخاذ سیاست­های مناسب به منظور بهبود کیفیت محیط­زیست، بهبود توزیع درآمد، افزایش آزادی انتخاب افراد و نیز کاهش اثرات منفی محیطی وارده بر آنها امری ضروری است. بهبود کیفیت نهادی کشور، افزایش سرمایه اجتماعی که از قبل آن بسیاری از نابربرای­ها مرتفع خواهد گردید و نیز فراهم آوردن بسترهای لازم توسعه در تمام ابعاد زندگی افراد به طور مستقیم می‌تواند به افزایش شادی و در نتیجه رفاه افراد و جوامع منجر گردد.



1  Stutz

[2]  Richard Easterlin  

[3]  Stoll, M., Lafontaine, M., & Schultz, H. R

[4]  Sustainable Development Solutions Network

[5]  Ban Ki-moon

[6]  http://worldhappiness.report/overview/

[7] May

[8] Carson, R.

[9] N. G. O. H

[10] Hartig, T., Mitchell, R., De Vries, S., & Frumkin, H

[11] Biophilia

[12] Wilson, E. O.

[13] Morris

[14] Kaplan, R., Kaplan, S.

[15] Ryan, R. L., Kaplan, R.,  Grese, R. E.

[16] Attention Restoration Theory

[17] Ulrich, R. S., Simons, R. F., Losito, B. D., Fiorito, E., Miles, M. A., Zelson, M.

[18] Berman, M. G., Jonides, J., & Kaplan, S.

[19] Gibson, J.J

[20] Costall, A.

[21]  Kytta

[22] Passchier-Vermeer, W. & Passchier, W. F.

[23] Welsch, H.

[24] Ferrer-iCarbonell and Gowdy

[25] Barton, J. & Pretty, J.

[26] Renard, A., and N. Mostin

[27] Becker, G. S.

[28] Rehdanz, K. and Maddison, D

[29] Frey, B.S., Luechinger, S., Stutzer, A.

[30] Welsch

[31] MacKerron

[32] Rehdanz, K. and Maddison, D.

[33] Environmental Sustainable Index

[34] Yale University

[36]  Cantril

[37] http://worldhappiness.report/

[38]  Graham

[39]Gini index measures the extent to which the distribution of income (or, in some cases, consumption expenditure) among individuals or households within an economy deviates from a perfectly equal distribution. A Lorenz curve plots the cumulative percentages of total income received against the cumulative number of recipients, starting with the poorest individual or household. The Gini index measures the area between the Lorenz curve and a hypothetical line of absolute equality, expressed as a percentage of the maximum area under the line. Thus a Gini index of 0 represents perfect equality, while an index of 100 implies perfect inequality.

[40]Freedom to make life choices is the national average of binary responses to the Gallup World Poll (GWP) question “Are you satisfied or dissatisfied with your freedom to choose what you do with your life?”

[41]Negative affect is defined as the average of previous-day affect measures for worry, sadness, and anger for all waves. See the appendix for more details. The Gallup World Poll (GWP) published this data.

[42] Becchetti, L., Castriota, S., & Giuntella, G. O

[43] Brereton, F., Clinch, J. P., & Ferreira, S.

[44] Frey, B.S., Luechinger, S., Stutzer, A

[45] Ferreira, S., Akay, A., Brereton, F., Cuñado, J., Martinsson, P., Moro, M., & Ningal, T. F.

[46] Liao, P. S., Shaw, D., Lin, Y. M

[47]Frey, B.S., Luechinger, S., Stutzer, A

منابع

-    ابونوری، اسمعیل، اسکندری، جمال (۱۳۹۵). مقایسه اثرات تورم و بیکاری بر شادمانی. فصلنامه سیاست‌گذاری اقتصادی، ۸ (۱۵): ۱۵۲-۱۳۷.

-    بابازاده خراسانی، بهزاد (۱۳۸۹). شاخص­های اندازه­گیری رفاه. فصلنامه تازه‌های اقتصاد، ۸ (۱۲۸): ۵۲-51.

-    فتح‌آبادی، مهدی، محمودزاده، محمود، جعفری، سمیه (۱۳۸۹).اثر متغیرهای کلان اقتصادی بر خشنودی: مطالعه بین کشوری با رهیافت تحلیل حدهای نهائی. فصلنامه مدلسازی افتصادی، ۱(۱۱): ۵۳-۳۳.

-    میرشاه جعفری، ابراهیم، عابدی، محمدرضا، دریکوندی، هدایت‌الله (۱۳۸۱). شادمانی و عوامل مؤثر بر آن. تازه‌های علوم شناختی، ۳(۱۵): ۵۰-۵۸.

-    مؤمنی، فرشاد، امینی میلانی، مینو (۱۳۹۰). توانمندی و توسعه پایدار در برنامه سوم و چهارم توسعه ایران با رویکرد آمارتیاسن. فصلنامه رفاه اجتماعی . ۱۱ (۴۲):۳۷-۶۶.

-    Barton, J., Pretty, J. (2010). What is the best dose of nature and green exercise for improving mental health? A multi-study analysis. Environmental science & technology, 44(10): 3947-3955.

-    Becchetti, L., Castriota, S., & Giuntella, G. O. (2010). The effects of age and job protection on the welfare costs of inflation and unemployment. European Journal of Political Economy, 26(1): 137-146.

-    Becker, G. S. (1965). A Theory of the Allocation of Time. The economic journal, 493-517.

-    Brereton, F., Clinch, J. P., & Ferreira, S. (2008). Employment and Life-Satisfaction: Insights from Ireland. Economic & Social Review, 39(3).

-    Berman, M. G., Jonides, J., & Kaplan, S. (2008). The cognitive benefits of interacting with nature. Psychological science, 19(12): 1207-1212.

-    Carson, R. (1962). Silent spring. Houghton Mifflin Harcourt.

-    Clark, A. and Frijters, P., Shields, M.A. (2008a). Relative income, happiness and utility: an explanation for the Easterlin Paradox and other puzzles. Journalof Economic Literature (46): 95-144.

-    Costall, A. (1995). Socializing affordances. Theory & Psychology, 5(4): 467-481.

-    Csikszentmihalyi, M., & Hunter, J. (2003). Happiness in everyday life: The uses of experience sampling. Journal of happiness studies, 4(2): 185-199.

-    Easterlin, R. A. (1974). Does economic growth improve the human lot? Some empirical evidence. Nations and households in economic growth, 89: 89-125.

-    Easterlin, R. A. (1995). Will raising the incomes of all increase the happiness of all? Journal of Economic Behavior & Organization, 27(1): 35-47.

-    Easterlin, R. A. (2005a). Feeding the illusion of growth and happiness: A reply to Hagerty and Veenhoven. Social indicators research, 74(3): 429-443

-    Easterlin, R. A. (2005b). Diminishing marginal utility of income? Caveat emptor. Social Indicators Research, 70(3): 243-255.

-    Ferreira, S., Akay, A., Brereton, F., Cuñado, J., Martinsson, P., Moro, M., & Ningal, T. F. (2013). Life satisfaction and air quality in Europe. Ecological Economics, 88, 1-10.

-    Ferrer-i-Carbonell, A., & Gowdy, J. M. (2007). Environmental degradation and happiness. Ecological Economics, 60(3): 509-516.

-    Frey, B.S., Luechinger, S., Stutzer, A.,(2009(. The life satisfaction approach to valuing public goods: the case of terrorism. Public Choice 138: 317–345.

-    Frey, B.S., Stutzer, A. (2002). Happiness and Economics: How the Economy and Institutions Affect Well-Being. Princeton University Press, Princeton.

-    Graham, Charles (2005). "The Economics of Happiness". Journal of World Economics. 6(3): 125-129.

-    Greeno, J. G. (1994). Gibson's affordances.

-    Hartig, T., Mitchell, R., De Vries, S., & Frumkin, H. (2014). Nature and health. Annual review of public health, 35, 207-228.

-    http://www.worldbank.org/

-    Kaplan, R., & Kaplan, S. (1989). The experience of nature: A psychological perspective. CUP Archive.

-    Ryan, R. L., Kaplan, R.,  Grese, R. E. (2001). Predicting volunteer commitment in environmental stewardship programmes. Journal of Environmental Planning and Management, 44(5), 629-648

-    Kyttä, M. (2002). Affordances of children's environments in the context of cities, small towns, suburbs and rural villages in Finland and Belarus. Journal of environmental psychology, 22(1-2): 109-123.

-    Liao, P. S., Shaw, D., & Lin, Y. M. (2015). Environmental quality and life satisfaction: Subjective versus objective measures of air quality. Social Indicators Research, 124(2): 599-616.

-    MacKerron, G., & Mourato, S. (2009). Life satisfaction and air quality in London. Ecological Economics, 68(5): 1441-1453.

-    MacKerron, G., & Mourato, S. (2013). Happiness is greater in natural environments. Global Environmental Change, 23(5): 992-1000.

-    MacKerron, G., )2012(. Happiness and Environmental Quality. PhD thesis, London School of Economics and Political Science. Available from: http://etheses.lse.ac.uk/383/.

-    Maddison, D., & Rehdanz, K. (2011). The impact of climate on life satisfaction. Ecological Economics, 70(12): 2437-2445.

-    May, D. (2007). Determinants of Well-Being. Newfoundland and Labrador Statistics Agency, www.budgaultonphotography.com.

-    Morris, N. (2003). Health, well-being and open space. Edinburgh: Edinburgh College of Art and Heriot-Watt University.

-    Renard, A., and N. Mostin. (1979).Safety aspects of micro-heterogeneities in LWR mixed oxide fuels. Journal of Nuclear Materials, 81.1-2 : 31-39.

-    Passchier-Vermeer, W., & Passchier, W. F. (2000). Noise exposure and public health. Environmental health perspectives, 108(Suppl 1), 123.

-    Smith, V. K., & Huang, J. C. (1995). Can markets value air quality? A meta-analysis of hedonic property value models. Journal of political economy, 103(1): 209-227.

-    Stoll, M., Lafontaine, M., & Schultz, H. R. (2010). Possibilities to reduce the velocity of berry maturation through various leaf areas to fruit ratio modifications in Vitis vinifera L. Riesling. Progrès Agricole et Viticole, 127(3): 68-71.

-    Stutz, J. (2006). The Role of Well-being in a Great Transition, Boston: Tell us Institute.

-    Ulrich, R. S., Simons, R. F., Losito, B. D., Fiorito, E., Miles, M. A., & Zelson, M. (1991). Stress recovery during exposure to natural and urban environments. Journal of environmental psychology, 11(3): 201-230.

-    Welsch, H. (2006). Environment and happiness: Valuation of air pollution using life satisfaction data. Ecological economics, 58(4): 801-813.

-    Welsch, H. (2006). Environment and happiness: Valuation of air pollution using life satisfaction data. Ecological economics, 58(4): 801-813.

-    Welsch, H. (2007). Macroeconomics and life satisfaction: Revisiting the" misery index". Journal of Applied Economics, 10(2): 237.

-    Welsch, H. (2008a). The social costs of civil conflict: Evidence from surveys of happiness. Kyklos, 61(2): 320-340.

-    Welsch, H. (2008b). The welfare costs of corruption. Applied Economics, 40 (14): 1839-1849.

-    Wilson, E. O. (2000). Sociobiology. Harvard University Press.

-    World Health Organization, & UNAIDS. (2006). Air quality guidelines: global update 2005. World Health Organization.

-    World Health Organization, & UNAIDS. (2006). Air quality guidelines: global update 2005. World Health Organization.